ضرورت حرکت دانشگاه‌ به سوی هوشمندسازی خدمات کتابخانه‌ای

به گزارش روابط عمومی، دومین نشست تخصصی از سلسله نشست‌های هم‌اندیشی توسعه و کاربست هوش مصنوعی در علوم انسانی و اجتماعی به همت کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد. این نشست با هدف بررسی ظرفیت‌های فناوری‌های نوین در ارتقای خدمات آموزشی و پژوهشی و همچنین تبادل نظر میان استادان و متخصصان این حوزه در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه، به صورت حضوری و مجازی برگزار شد.

در این نشست، ضرورت حرکت دانشگاه‌ها به سمت هوشمندسازی خدمات علمی و پژوهشی مورد تأکید قرار گرفت. کارشناسان بر این باورند گسترش ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در محیط‌های آکادمیک می‌تواند به تسهیل دسترسی پژوهشگران به منابع علمی، کاهش زمان جست‌وجوی اطلاعات و افزایش بهره‌وری نظام پژوهشی کمک کند.

یکی از محورهای مطرح‌شده در این نشست، بررسی امکان استقرار چت‌بات‌های تخصصی در کتابخانه‌های دانشگاهی بود. این سامانه‌ها می‌توانند به‌صورت شبانه‌روزی به پرسش‌های کاربران درباره خدمات کتابخانه، قوانین امانت، جست‌وجوی منابع و نحوه استفاده از سامانه‌های علمی پاسخ دهند و بخشی از بار خدماتی کتابخانه‌ها را کاهش دهند.

همچنین طرح ایجاد «دستیار پژوهشی هوشمند دانشگاهی» به عنوان ابزاری برای تسهیل فرآیندهای تحقیقاتی مطرح شد. این دستیار هوشمند می‌تواند با اتصال به پایان‌نامه‌ها، نشریات علمی، تولیدات اعضای هیئت علمی و آیین‌نامه‌های پژوهشی، امکان دسترسی سریع‌تر پژوهشگران به داده‌ها و منابع تخصصی را فراهم کند.

در بخش دیگری از نشست، موضوع طراحی «مدل زبانی اختصاصی دانشگاهی» مورد توجه قرار گرفت. این مدل با هدف دسترسی دقیق‌تر به منابع علمی و دستورالعمل‌های داخلی دانشگاه‌ها طراحی می‌شود و می‌تواند به عنوان زیرساختی یکپارچه در سامانه‌های دانشگاهی مورد استفاده قرار گیرد.

بررسی رویکردهای فنی برای پیاده‌سازی این زیرساخت نیز از دیگر محورهای نشست بود. در این زمینه، دو مسیر اصلی شامل استفاده از مدل‌های متن‌باز در زیرساخت داخلی دانشگاه و بهره‌گیری از سرویس‌های آماده بین‌المللی مطرح شد که هر یک مزایا و چالش‌های خاص خود را در حوزه امنیت داده‌ها، هزینه‌های زیرساختی و وابستگی فناورانه دارند.

در ادامه این نشست، برخی استادان نسبت به توسعه پراکنده و جزیره‌ای سامانه‌های هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها هشدار دادند و بر ضرورت ایجاد یک سازوکار مشترک میان مراکز علمی تأکید کردند. به اعتقاد آنان، ایجاد یک کنسرسیوم پژوهشی میان دانشگاه‌های بزرگ کشور می‌تواند زمینه تجمیع پایگاه‌های داده علمی و توسعه دستیارهای هوشمند کارآمدتر را فراهم کند.

در پایان نشست نیز بر تشکیل کارگروه‌های تخصصی برای بررسی ابعاد اجرایی این ایده‌ها و تدوین اسناد بالادستی تأکید شد. همچنین مقرر شد با انجام نیازسنجی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی و اعضای هیئت علمی و بررسی ظرفیت‌های فنی موجود، زمینه برای توسعه تدریجی خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی در دانشگاه فراهم شود.