سعدی در چین

1. سعدی شیرازی، از جمله شاعران فارسی‌زبان است که آثار او به­ویژه گلستان درادبیات جهانی بسیار اثرگذار بوده است. مطالعۀ آثار و پژوهش­های مرتبط با سعدی از منظر ادبیات تطبیقی و مطالعات فرهنگی، از آن جهت سودمند است که نشان می­دهد جهانی­های ادبیات یا تاریخ ادبی جهان، از چه معانی و مفاهیم و درونمایه­هایی انباشته شده یا بهره برده و کدام­ها توانسته است با گذار از دالان دیریازِ سنّت و تاریخ،  درذهن و زبان ملل گوناگون، ترنم دلپذیری و دلنشانی بیابد.

2. شاید محکم‌ترین و قدیمی‌ترین نوع رابطه میان ایران و چین، سفرهای دریایی بوده است که ایرانیان برای تجارت و حمل کالا از طریق دریای هند، خود را به سواحل چین می‌رسانیدند و حتی در شهرهای آن ساکن می‌شدند؛ تا آنجا که ابن بطوطه نوشته است در مجلس مهمانی امیر ناحیه «کان-سو»، مطربان، شعر فارسی را به آواز می‌خواندند و شعری که نقل کرده، بیتی از طیبات سعدی است:

تا دل به مهرت داده‌ام، در بحر فکر افتاده‌ام

چون در نماز اِستاده‌ام، گویی به محرابم دری

3. سعدی و کنفوسیوس

 شباهت‌های سعدی و کنفوسیوس: هر دو متفکر و مصلح اجتماعی، به تعلیم و تربیت اخلاقی و رفتارشناسی مردمان، توجه داشته و می­خواسته‌اند شیوه ای درخور برای زندگی بهتر به مردم نشان دهند. سخنان تابناک و خردورزانۀ هر دو در چین و ایران، ضرب المثل جاری و ساری شده اند و هریک، درس ژرف و شگرف زندگی‌‌­اند. هر دو بر آن بودند که سیاست را بر پایه­های استوار اخلاق بنا کنند و این دو را به نحوی با هم آشتی دهند. نگرش کنفوسیوس البته در این زمینه، بیشتر اجتماعی و متوجه اصلاح نهادها و ساختار سیاسی است؛ اما سعدی، بیشتر به تربیت یکایک افراد نظر دارد و برای اصلاح فرمانروایان، پندها و اندرزهای والا و شیوایش را به زیباترین و تأثیرگذارترین شکل و شمایل، در لابه­لای داستان­ها و حکایت­ها عرضه می­دارد و با آوردن نمونه­هایی، عاقبت اندیشی را فرایاد می­آورد:

 قومی به سوی عاقبت خیر می­رود

قومی به سوء عاقبت؛ اکنون مخیّری

به سبب دامنۀ نفوذ و استمرار و پایایی افکار و آثار کنفوسیوس و سعدی در زوایا و اعماق پنهانی دل و جان دو ملت چین و ایران و امروزه در بخش بزرگ و شایان توجهی از جهان، بررسی دقیق دیدگاه‌های آنان برای تصمیم‌گیری‌های کلان فرهنگی و اجتماعی در روزگار ما حائز کمال اهمیت است. آموزه­های سعدی و کنفوسیوس از منظر آرمان­شهری، شایان مطالعه و بررسی است.

4. بررسی اشعار فارسی بازمانده بر سنگ نوشته­های مقابر در هانجو

دو تمدن بزرگ ایران و چین از گذشته­های بسیار دور، پیوندهای عمیقی با یکدیگر داشته اند. پیوندهای این دو تمدن در حوزه‌های گونه­گونِ اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، هنری و تمدنی بوده است. پیدایش و بررسی کتیبه‌ها و گورنوشته‌های هانجو، جلوه­های دیگری از نفوذ زبان فارسی را در چین نشان داد. در هفت کتیبه از گورنوشته‌های هانجو، هشتاد و یک بیت شعر فارسی در قالب قصیده، غزل، قطعه و رباعی هست که شصت و یک بیت آن، قابل خواندن و غیرتکراری است. در این کتیبه­ها هم، سروده‌هایی از سعدی جلوه­گر است که نشان دهندۀ تأثیر سخن وی در مشرق زمین و قلمرو چین و ماچین است.

5. گلستان سعدی در نظام مدرسی حوزه­های علمیۀ چینی، جزو منابع بوده و هنوز هم هست.

6. نسخه­های خطی گلستان سعدی در چین: در کتابخانۀ مسجد دونگ سی ِ پکن، چند نسخۀ خطی نادر و ارزنده از گلستان موجود است.

7. نخستین بار، یکی از ادیبان نامدار چین «جن جین دو»، شیخ سعدی را به عنوان یکی از شاعران نامی و ادبای برجستۀ ایران به مردم چین معرفی کرده است. او در سال 1927 در کتاب خود در بارۀ ادبیات جهانی، فصل جداگانه‌ای را به ادبیات فارسی اختصاص داده و در آن، مردم چین را با 28 شاعر نامی ایران آشنا ساخته و سعدی شیرازی در میان آن­ها، مقام چشم‌گیر و دلپذیری دارد.

منابع

فهرست مجموعه کتاب­های کتابخانۀ فؤاد، مسجد دونگ سی ِ پکن. ( 2016)، سردبیر: آقای فن بائو؛ چین: انتشارات مین زو.

ابن بطوطه. ابوعبدالله محمدبن عبدالله (1376). سفرنامه، ترجمۀ محمدعلی موحد، ص ۶۷۶ و حاشیه: ص ۶۷۷.

پرند، میلاد. (1402). «بررسی تطبیقی شاخصه‌های جامعۀ آرمانی و لوازم تحقق آن در اندیشۀ کنفوسیوس و سعدی». استاد راهنما: احسان قدرت‌اللهی، رشتۀ الهیات و معارف اسلامی - ادیان و عرفان،  (پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ ادبیات و زبان­های خارجی دانشگاه کاشان).

دهقان، محمد. (1395). «مواجهۀ سعدی و کنفوسیوس؛ با دوگانۀ سیاست و اخلاق». فصلنامۀ نگاه نو، ش 109، بهار، صص 144-135.

- رضایی، احمد. (1399). «آوای خاموشان: بررسی اشعار فارسی بازمانده بر سنگ نوشته­های مقابر در هانجو». مطالعات فرهنگ و هنر آسیا، سال دوم، ش 2، پاییز و زمستان، صص 168-145.

عالی، مهوش. (1398). «مناسبات فرهنگی ایران و آسیای جنوب شرقی از ورود اسلام تا عصر استعمار». استاد راهنما: سیاوش یاری، استاد مشاور: مسلم سلیمانیان، رشتۀ تاریخ - تاریخ تشیع، (پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی).

محبتی، مهدی. (1397). «طبیعت انسانی از دیدگاه کنفوسیوس و سعدی». فصلنامۀ متن­پژوهی ادبی (دانشگاه علامه طباطبایی)، شمارۀ پیاپی 75، بهار، صص 84-61.

موحد، ضیاء. (1396). «کنفوسیوس و سعدی دو پنجرۀ اخلاقی- رفتاری به جهان». سعدی­شناسی (مرکز سعدی‌شناسی)، ش 3، بهار، صص 11-5.