رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی در برنامه «تهران ۲۰» تشریح کرد؛
طباطبائیان: کمتر از ۱۰ درصد ظرفیت دانشگاهها در زیستبوم فناوری به کار گرفته شده است
به گزارش عطنا، دکتر سید حبیبالله طباطبائیان، رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی و عضو هیئت علمی گروه آموزشی مدیریت فناوری و کارآفرینی دانشکده مدیریت و حسابداری این دانشگاه، در گفتوگو با برنامه تلویزیونی «تهران ۲۰»، به تشریح نقش پارکهای علم و فناوری در توسعه زیستبوم فناوری کشور، چالشهای ارتباط دانشگاه و صنعت و راهکارهای تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی پرداخت.
وی با اشاره به ظرفیت علمی دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان، تأکید کرد: مسئله اصلی کشور صرفاً تولید دانش و فناوری نیست، بلکه باید سازوکارهایی فراهم شود تا دستاوردهای پژوهشی به محصولات قابل عرضه در بازار تبدیل شوند.
طباطبائیان همچنین از برنامه توسعه پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی و ظرفیت استفاده از اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید دانشبنیان برای جذب سرمایهگذاری بخش صنعت خبر داد.
خوداتکایی و ثبات برنامهها؛ عوامل پیوند دانشگاه با صنایع راهبردی
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی در آغاز گفتوگو، با گرامیداشت یاد شهدای جنگ و قدردانی از خانوادههای آنان، به نقش دانشگاهیان و پژوهشگران در توسعه فناوریهای راهبردی کشور اشاره کرد.
وی با بیان اینکه بخشی از دستاوردهای علمی دانشگاهها در صنایع دفاعی و هستهای به مرحله بهرهبرداری رسیده است، اظهار کرد: «در حوزههای راهبردی موفق شدهایم بسیاری از دستاوردهای علمی را به صحنه عمل بیاوریم.»
طباطبائیان در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت ارتباط دانشگاه با صنایع دفاعی و سایر صنایع کشور، خوداتکایی را یکی از عوامل اصلی این تفاوت دانست.
وی تصریح کرد: صنایع دفاعی به دلیل محدودیت دسترسی به فناوریها و تجهیزات خارجی، ناچار به توسعه توانمندیهای داخلی و همکاری نزدیک با دانشگاهها بودهاند.
به گفته وی، عامل مهم دیگر، برخورداری این صنایع از نگاه راهبردی بلندمدت و ثبات در اجرای برنامهها بوده است؛ بهگونهای که تغییر مدیران، لزوماً به توقف یا تغییر مسیر پروژههای تحقیقاتی منجر نشده است.
طباطبائیان تأکید کرد: «توسعه فناوریهایی مانند سانتریفیوژ، ماهوارهبر یا موشک بالستیک، پروژههایی نیستند که در شش ماه یا یک سال به نتیجه برسند؛ این فعالیتها به سالها تحقیق و توسعه نیاز دارند.»
تولید دانش با تجاریسازی فناوری تفاوت دارد
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی با تأکید بر اینکه توانایی پژوهشی، شرط لازم اما ناکافی برای توسعه فناوری است، گفت: «اختراعکردن یک موضوع است و تجاریکردن و درآمدزایی از اختراع، موضوعی دیگر.»
وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف توضیح داد که در موارد متعددی، فناوری در یک کشور اختراع شده، اما شرکتهای کشورهای دیگر توانستهاند از آن محصول تجاری موفقی تولید کنند.
طباطبائیان افزود: پژوهش و اختراع، ماهیتی فنی و تخصصی دارند، اما تجاریسازی مستلزم ورود به عرصه کسبوکار، سرمایهگذاری، تولید صنعتی و بازاریابی است.
وی برای تبیین این تفاوت، تولید واکسن را مثال زد و گفت: ساخت تعداد محدودی واکسن در محیط آزمایشگاهی با تولید روزانه هزاران یا میلیونها واحد واکسن، تفاوت اساسی دارد.
به گفته رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی، تولید انبوه به خط تولید، تجهیزات صنعتی و سرمایهگذاری نیاز دارد و این سرمایهگذاری نیز باید از نظر اقتصادی توجیهپذیر باشد.
وی اضافه کرد: یکی از چالشهای اصلی کشور، ایجاد پیوند میان دستاوردهای پژوهشی و سرمایهگذاری لازم برای تبدیل آنها به محصولات تجاری است.
پارکهای علم و فناوری؛ حلقه واسط پژوهش و بازار
طباطبائیان با تشریح فلسفه شکلگیری پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد، گفت: این نهادها برای پاسخگویی به فاصله میان پژوهش و تجاریسازی ایجاد شدهاند.
وی اظهار کرد: شکلگیری این ساختارها در جهان به حدود شش دهه پیش بازمیگردد و در ایران نیز پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد از حدود دو تا دوونیم دهه پیش توسعه یافتهاند.
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی افزود: «پارکها و مراکز رشد، نهادهای واسطهای هستند که در دانشگاهها یا در کنار آنها شکل میگیرند تا از ایدههای استادان و دانشجویان حمایت کنند و زمینه رشد تدریجی آنها را فراهم آورند.»
وی با تشبیه ایدههای نوآورانه به نوزادان، گفت: ایدهها در مراحل اولیه معمولاً کامل نیستند و برای تبدیلشدن به فناوری قابل استفاده، به حمایت پژوهشی، تخصصی و مالی نیاز دارند.
طباطبائیان تأکید کرد: پارکهای علم و فناوری باید این فرایند رشد را تسهیل کنند تا ایدههای دانشگاهی به مرحلهای برسند که امکان جذب سرمایه و ورود به بازار را داشته باشند.
صنایع بالغ به فناوریهای آزمودهشده نیاز دارند
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی در ادامه، با اشاره به تفاوت نیازهای فناورانه صنایع، از مفهوم «سطح بلوغ فناوری» یا TRL برای تشریح مراحل توسعه نوآوری استفاده کرد.
وی افزود: سطح بلوغ فناوری از یک تا ۹ تعریف میشود و فناوریهای مورد استفاده در صنایع بالغ، معمولاً در سطوح بالاتر این مقیاس قرار دارند.
طباطبائیان خاطرنشان کرد: «صنایعی مانند خودروسازی، کشتیسازی و هواپیماسازی، به فناوریهای اثباتشده نیاز دارند. برای تغییر یک قطعه در خودروی استاندارد، باید مجموعهای از آزمونها، پروتکلها و استانداردها طی شود.»
وی افزود گفت: بسیاری از نوآوریهای دانشگاهی در مراحل اولیه توسعه قرار دارند و نمیتوان انتظار داشت مستقیماً وارد خطوط تولید صنایع بزرگ شوند.
به گفته وی، شرکتهای دانشبنیان میتوانند با توسعه و تکمیل این نوآوریها، فاصله میان پژوهش دانشگاهی و نیاز صنایع را کاهش دهند.
طباطبائیان تأکید کرد: صنایع بالغ باید با شرکتهایی همکاری کنند که فناوریهای آنها به سطح مناسبی از بلوغ و قابلیت اطمینان رسیده است.
شرکتهای دانشبنیان، بازوی توسعه فناوری در صنعت
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی با اشاره به گسترش شرکتهای دانشبنیان، نقش این شرکتها را در تولید محصولات فناورانه کشور برجسته دانست.
وی اظهار کرد: تیمهای نوآور پس از طی مراحل اولیه توسعه فناوری، میتوانند به شرکتهایی تبدیل شوند که توانایی پاسخگویی به نیازهای صنایع را دارند.
طباطبائیان با اشاره به تجربه همکاری صنایع دفاعی با شرکتهای دانشبنیان، گفت: شبکه گسترده و پراکنده این شرکتها، ظرفیت قابل توجهی برای استمرار تولید و توسعه فناوری ایجاد کرده است.
وی به نقل از یکی از مدیران ارشد صنایع دفاعی، به تجربه واگذاری بخشی از فعالیتهای تولیدی به شرکتهای دانشبنیان در دوران جنگ اشاره کرد و افزود: این همکاری، با وجود آسیبهای واردشده به زیرساختها، به حفظ و افزایش تولید در برخی حوزهها کمک کرده است.
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی تأکید کرد: امکان بهرهگیری از چنین ظرفیتی در سایر صنایع کشور نیز وجود دارد.
وی با اشاره به صنعت خودرو، گفت: توسعه همکاری با شرکتهای دانشبنیان، علاوه بر اراده مدیران صنعتی، به استانداردهای سختگیرانه و نظارت مؤثر نهادهای تنظیمگر نیاز دارد.
پارکهای علم و فناوری باید به مراکز اتصال صنعت و دانشگاه تبدیل شوند
طباطبائیان در تشریح تحول کارکرد پارکهای علم و فناوری، اظهار کرد: نقش این مجموعهها دیگر نباید به فراهمکردن فضای فیزیکی برای استقرار شرکتها محدود شود.
وی افزود: در گذشته، تمرکز شرکتهای فناور در یک محدوده جغرافیایی، امکان استفاده مشترک از زیرساختها و خدمات تخصصی را فراهم میکرد. با این حال، توسعه فناوری و کاهش هزینه ساخت نمونههای اولیه باعث شده است بسیاری از شرکتها بتوانند فعالیتهای خود را بدون نیاز به استقرار در یک مکان مشترک انجام دهند.
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی یادآور شد: «امروز پارکها لزوماً نباید محل تجمع فیزیکی شرکتها باشند، بلکه باید به مرکزی برای بههمرسانی شرکتهای بزرگ، گروههای پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان تبدیل شوند.» ضمنآنکه پارکها میتوانند با برگزاری رویدادهای تخصصی، نیازهای فناورانه صنایع را شناسایی و آنها را به ظرفیتهای علمی و پژوهشی دانشگاهها متصل کنند.
طباطبائیان همچنین با اشاره به نمایشگاه فناوری و نوآوری اینوتکس در پارک فناوری پردیس، ظرفیت شرکتهای فناور کشور را قابل توجه دانست و اظهار کرد: هنوز ارتباط مناسبی میان بسیاری از این شرکتها و بنگاههای متقاضی فناوری برقرار نشده است.
جذب سرمایهگذاری صنایع بزرگ برای توسعه پارک علم و فناوری دانشگاه علامه
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی با اشاره به برنامه توسعه این پارک، از نیاز به سرمایهگذاری قابل توجه برای تکمیل زیرساختهای آن خبر داد.
وی گفت: «برای احداث ساختمانهای پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی، حدود سه تا چهار هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری نیاز داریم.»
طباطبائیان با اشاره به محدودیت منابع مالی دولت، استفاده از ظرفیت شرکتهای بزرگ و مشوقهای قانونی را راهکاری برای تأمین منابع مورد نیاز دانست.
وی افزود: برخی شرکتها برای استفاده از ظرفیت اعتبار مالیاتی قانون جهش تولید دانشبنیان، آمادگی خود را برای سرمایهگذاری در فعالیتهای پژوهشی و زیرساختهای فناورانه اعلام کردهاند.
به گفته وی، این سازوکار میتواند بخشی از منابعی را که شرکتها باید در قالب مالیات پرداخت کنند، با رعایت ضوابط قانونی به سمت فعالیتهای تحقیق و توسعه هدایت کند.
طباطبائیان تأکید کرد: شرکتهای بزرگ میتوانند علاوه بر تأمین مالی، با اعلام نیازهای فناورانه خود، در توسعه فعالیت پارکهای علم و فناوری نقش مؤثری داشته باشند.
کمتر از ۱۰ درصد ظرفیت موجود به کار گرفته شده است
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی در پاسخ به پرسشی درباره میزان موفقیت پارکها در تکمیل زنجیره دانشگاه، شرکت دانشبنیان، صنعت و بازار، برآورد خود را از ظرفیت تحققیافته کمتر از ۱۰ درصد اعلام کرد.
وی گفت: «به جرئت میگویم کمتر از ۱۰ درصد این ظرفیت محقق شده است و هنوز راه زیادی پیش رو داریم.»
طباطبائیان برای تشریح این موضوع، به ظرفیت اعضای هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی اشاره کرد و افزود: «در دانشگاه ما حدود ۷۰۰ عضو هیئت علمی حضور دارند، اما برآورد من این است که کمتر از ۷۰ نفر از آنان بهصورت فعال با صنعت همکاری میکنند یا در فعالیتهای شرکتی حضور دارند.»
وی با اشاره به شمار دانشجویان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی کشور، گفت: دانشگاهها از ظرفیت انسانی گستردهای برخوردارند که میتوان از آن برای توسعه فناوری و کارآفرینی استفاده کرد.
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی افزود: حمایت از استادان و دانشجویان و ایجاد ارتباط مؤثر میان آنان و صنایع، میتواند زمینه بهرهگیری بیشتر از این ظرفیت را فراهم کند.
قوانین مناسب وجود دارد؛ مشکل اصلی در اجرا و بروکراسی است
طباطبائیان در بخش پایانی گفتوگو، به اصلاحات مورد نیاز برای توسعه زیستبوم فناوری کشور پرداخت.
وی با اشاره به تجربه خود در حوزه سیاستگذاری علم و فناوری اظهار کرد: کشور از قوانین و ظرفیتهای قانونی مناسبی برخوردار است، اما در اجرا و پیادهسازی آنها با مشکلات جدی مواجه است.
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی گفت: «در حوزه سیاستگذاری، قوانین بسیار خوبی داریم؛ مشکل اصلی ما در اجرا و پیادهسازی است.»
وی بروکراسی اداری را یکی از موانع مهم فعالیت کارآفرینان و شرکتهای فناور دانست و افزود: بسیاری از نهادهای اجرایی، تقنینی و نظارتی هنوز ساختارها و فرایندهای خود را با الزامات نوآوری هماهنگ نکردهاند.
طباطبائیان با اشاره به دشواری دریافت مجوزها و فرایندهای اداری، تأکید کرد: کاهش موانع غیرضروری میتواند زمینه فعالیت مؤثرتر شرکتهای فناور را فراهم کند.
وی همچنین خواستار افزایش اختیارات مدیران دانشگاهی و صنعتی برای توسعه همکاریهای مشترک شد.
اعتماد به جوانان و دانشگاهیان، شرط شکوفایی زیستبوم فناوری
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی، در کنار بروکراسی، کمبود اعتماد به فعالان علمی و فناورانه را از موانع توسعه نوآوری دانست.
وی بیان کرد: نظارتهای اداری نباید بهگونهای اعمال شوند که مدیران و کارآفرینان، توان و جسارت لازم برای اجرای طرحهای جدید را از دست بدهند.
طباطبائیان با اشاره به تجربه فعالیت دانشمندان ایرانی در دیگر کشورها، بر ضرورت فراهمکردن اختیارات و امکانات متناسب برای پژوهشگران تأکید کرد.
وی گفت: «باید به جوانان بیشتر اعتماد کنیم و به مدیران دانشگاهها و شرکتهای بزرگ اجازه دهیم با اختیارات بیشتری به یکدیگر نزدیک شوند.»
رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علامه طباطبائی در پایان خاطرنشان کرد: اصلاح نگاه به دانشگاهیان، کاهش موانع اداری و استفاده از ظرفیت پارکهای علم و فناوری میتواند زمینه توسعه همکاری دانشگاه و صنعت و بهرهگیری بیشتر از توان علمی و فناورانه کشور را فراهم کند.
فیلم کامل این گفتوگو را در کانال آپارات عطنا ببنید.
نظر شما :