دکتر ماندانا تیشهیار؛ معاون پژوهشی دانشگاه علامه طباطبائی:
پژوهش در روزگار جنگ
در هفتههای پایانی شهریور ۱۴۰۵ به همراه همکاران بخش مدیریت امور پژوهشی در دانشگاه علامه طباطبائی سرگرم تدوین دو کتاب درباره فعالیتهای بخشهای گوناگون دانشگاه در دوران دو جنگ طی یک سال اخیر هستیم. با مرور کارهای انجام شده، آنچه که در عرصه پژوهش رخ داده را میتوان در سه بخش اصلی دستهبندی کرد:
الف) ایفای مسوولیت اجتماعی دانشگاه در قبال جامعه؛ که شامل آن دسته از فعالیتهای استادان، دانشجویان و کارشناسان برای آگاهیبخشی به گروههای اجتماعی گوناگون در زمینههای مسایل روانشناسانه، جامعهشناسانه، سیاسی، حقوقی، رسانهای، اقتصادی و مانند این میشود. در این عرصه به ویژه شاهد مشارکت عملی استادان و دانشجویان در رشتههایی همچون مددکاری اجتماعی و مشاوره برای کمک به خانوادههای آسیبدیده از جنگ و نیز فعالیتهای رسانهای برای بازگو کردن دیدگاههای استادان درباره شرایط حاکم بر جامعه در شرایط بحران و همچنین کوشش گروههایی از استادان در دانشکدههای گوناگون برای نامهنگاری و یادداشتنویسی و گفتگو با همتایانشان در دیگر کشورها و آگاه ساختن ایشان از آنچه که در عرصههای منطقهای و بینالمللی در حال رخ دادن است، بودهایم.
ب) دومین زمینه فعالیت پژوهشی دانشگاه، به گفته حافظ شیرازی، ایفای نقش «ناصح مشفق» و ارایه توصیههای سیاستی برای اصلاح فرایندهای حکمرانی و تصمیمگیری در حوزههای گوناگون اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، مدیریتی، سیاست خارجی و مانند آن بوده است. برگزاری نشستهای متعدد حل مشکلات کشور و فراهم آمدن زمینه گفتگوی میان دانشگاهیان با مدیران و دیپلماتهای ارشد و ارایه ۲۷ توصیه و گزارش سیاستی به ارکان گوناگون نظام تصمیمگیری در ۱۴ ماه گذشته، گویای نقشآفرینی پویای دانشگاه برای آوردن دانش و تجربه علمی به عرصه عمل با هدف کاهش آسیبها و بهبود شیوههای حکمرانی در کشور بوده است.
پ) تابآوری علمی، سومین عرصه کوشش خانواده بزرگ دانشگاه علامه طباطبائی در کنار دیگر دانشگاههای کشور بوده است. علیرغم دشواریهای زیست اقتصادی و اجتماعی و ناامنی ناشی از شرایط جنگی، و با آنکه برای روزهای طولانی دسترسی به اینترنت به عنوان یکی از پیشنیازهای پژوهش برای اغلب دانشگاهیان ناممکن بود، فعالیتهای پژوهشی، هرچند با سرعتی پایینتر تداوم یافتند. حضور روزانه شمار زیادی از استادان و دانشجویان در کتابخانه مرکزی دانشگاه، اجرای ابتکار دعوت از پژوهشگران دیگر دانشگاهها برای بهرهمندی از امکانات کتابخانهای موجود در دانشگاه ما، انجام بازدیدهای علمی دستهجمعی استادان و تداوم گفتگوی ایشان با مدیران ارشد نهادهای اجرایی گوناگون، افزایش شمار و مبالغ پروژههای همکاری با جامعه و صنعت به نسبت بازه مشابه در سالهای پیشین، افزایش شمار کتابهای تالیف و ترجمه منتشره در مرکز انتشارات دانشگاه، تداوم انتشار بیش از ۶۰ نشریه علمی و اعلام فراخوان از سوی سردبیران برخی از نشریات برای انتشار ویژهنامههای مرتبط با مسایل جنگ و جامعه، تداوم برگزاری رویدادهای علمی در قالب نشستها و کارگاهها و کرسیها و به ویژه مدرسه تابستانه هوش مصنوعی که با مشارکت بیش از چهارصد تن از استادان و دانشجویان و کارشناسان در ده دانشکده طی دو روز در تیرماه سال جاری برگزار شد، همگی نویدبخش تداوم روحیه مطالعه و پژوهش در محیط دانشگاه هستند.
اما آنچه که در ادامه این راه دشوار و در آستانه سال تحصیلی نوین بدان نیازمندیم، به نظر میرسد تمرکز بر پنج عرصه اصلی است.
نخست آنکه، اگر در نظر داشته باشیم که مشکلات امروز جامعه ما از ترکیب مسایل بخشهای گوناگون شکل گرفتهاند و نیازمند راهحلهای نوین با رویکردهای چندجانبه هستند، آنگاه میتوان گفت که تغییر در شیوههای انجام پژوهش و نیز بازبینی در موضوعات مورد پژوهش هر دو اهمیت ویژهای دارند. در این شرایط، انجام مطالعات میانرشتهای در حوزههای گوناگون علوم انسانی و اجتماعی از ضرورتی دوچندان برخوردار شده است. از این رو، کوشش برای فراهم آوردن زمینههایی برای آشنایی و گفتگوی بیشتر میان دانشگاهیان از رشتههای گوناگون برای همفکری و انجام پژوهشهای ترکیبی (در هر سه عرصه نظر، روش و موضوع)، وجه همت اصلی حوزه پژوهش در دانشگاه خواهد بود.
دوم آنکه، در شرایطی که دانشگاهیان ایرانی بیش از هر زمان دیگری در محاصره و تحریم علمی قرار گرفته و از حضور در عرصههای دانشی در جهان در حال دور شدن هستند، کوشش برای استفاده از روشهای مجازی و حضوری برای تداوم حضور در مجامع علمی و گفتوگو با دانشگاهیان جهان و گام برداشتن بر لبه دانش روز، به ویژه از سوی بزرگترین دانشگاه علوم انسانی و اجتماعی در غربآسیا و مناطق پیرامون، میتواند یکی از اولویتهای اصلی دانشگاه ما باشد. از این رو، زمینهسازی برای انتشار مقالات علمی مشترک، برگزاری رویدادهای علمی مشترک برخط (نشست، کارگاه، میزگرد، همایش و دیگر همکاریها) و انتشار کتابهای مشترک، مهمترین اقدامات پژوهشی در سطح بینالمللی به شمار میروند که با کمک استادان و دانشجویان و کارشناسان دانشکدهها و پژوهشکدهها برای هر یک از آنها برنامهریزی خواهد شد.
سوم آنکه، گسترش ارتباط با چهارگانه جامعه، صنعت، دولت و بازار، و مشارکت هرچه بیشتر دانشگاهیان در تقویت بنیههای «حکمرانی دانشمحور» به ویژه در زمینههای اقتصادی و اجتماعی در بخشهای گوناگون در کشور، همچنان از اولویتهای اصلی پژوهشی در دانشگاه ما به شمار میرود.
چهارم آنکه، با راهاندازی دبیرخانه حمایت از پایاننامههای محصولمحور در حوزه علوم انسانی و اجتماعی با همکاری معاونت فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در دانشگاه علامه طباطبائی در بهار ۱۴۰۵، فرصتی تازه فراهم شده تا رویکردهای نوین برای ارتقای کیفیت و کارآمدی پایاننامههای علوم انسانی در سطح ملی را دنبال کنیم. این امر میتواند تجربه تازهای از پژوهشگری را در اختیار دانشجویان کوشا در دانشکدههای گوناگون بگذارد.
و پنجم آنکه، برای ایفای درست نقشهای بالا، ما نیازمند آن هستیم که خود را به روزآمدترین فناوریها در حوزه پژوهش مجهز سازیم. راهاندازی نهضت آموزش شیوههای بهکارگیری علمی هوش مصنوعی در مطالعات علوم انسانی و اجتماعی با هدف ارتقای توانمندیهای پژوهشگران از سطح «کاربران» عادی به سطح «طراحان» هوش مصنوعی دستیار پژوهش، مهمترین گامی است که برای افزایش کیفیت و کمیت پژوهشهای علمی نوآورانه میتوان برداشت. در این زمینه، برنامه هوش مصنوعی دانشگاه با همکاری کتابخانه مرکزی، مرکز فناوری دانشگاه، آزمایشگاه مالی، مرکز اکوتک و دیگر نهادهای مرتبط، در حال برنامهریزی و اجرای مجموعهای از برنامههای آموزشی و کارگاهی با هدف تربیت نسلی تازه از پژوهشگران دانا و توانا در رشتههای گوناگون میباشند.
کوششهای بالا هنگامی میتوانند به بار بنشینند که استادان ما همچنان به حفظ روحیه و تابآوری علمی خود پرداخته و دانشجویانشان را در زیر چتر پشتیبانیهای علمی خود جای دهند و با فراهم آوردن محیطهای پویای پژوهشی در کلاسها و دیگر فضاهای دانشگاه، امید به آیندهای بهتر را در دل آنان بنشانند. رویای ملی ایرانیان از هزاران سال پیش تاکنون، برپا ساختن جامعهای بر بنیان خردمندی، دادگری، آبادانی و شادمانی بوده است. رویای دانشگاه ما نیز در همین راستاست؛ دانشگاهی در تراز بین المللی، توانا در حل مشکلات و امیدوار به ساختن میهنی که زخمهایش بر تن و جان ما نشسته است.
نظر شما :