مخاطب سریال‌های سیما فیلم چه می‌خواهد؟ سوپراستار، قصه جذاب و عبور از خط قرمز!

امروزه آمار مخاطب برخی سریال‌های تولید شده توسط سیما فیلم به زیر 20 درصد رسیده است و به جز موارد معدودی، بقیه سریال‌های تولید شده آمار مخاطب‌شان زیر 50 درصد است. درحالی‌که در دو دهه اخیر برخی سریال‌های تلویزیون توانسته بودند، آمار مخاطب نزدیک به 90 درصد را بدست بیاورند و این موضوع به برند سیما فیلم که در سال‌های نه چندان دور در نگاه مخاطب به‌عنوان تولید‌کننده آثار فاخر و با کیفیت شناخته می‌شد، آسیب جدی وارد کرده است.

در حدود سه دهه پیش، تلویزیون تنها کانال عرضه‌کننده سریال در کشور ما محسوب می‌شد و همین موضوع موجب شده بود تا سریال‌های پخش شده از تلویزیون در آن زمان از آمار بالای بیننده، برخودار باشند. با گذشت زمان و ظهور شبکه‌های ماهواره‌ای و اقبال مردم به آن‌ها، آمار مخاطبان مجموعه‌های تلویزیونی روند کاهشی به خود گرفت. این روند کاهشی در سال‌های اخیر با ظهور پلتفرم‌ها و کانال‌های مختلف عرضه و تولید محتوا در کشور سرعت گرفته است.

مخاطب؛ هدف هر کوشش رسانه‌ای است و بررسی ویژگی‌های مخاطبان و پرداختن به آن مهم‌ترین عنصر اثر بخش کردن پیام از طریق تلویزیون است. باید تنوع و تفاوت‌های مخاطبان شناسایی و در برنامه‌ریزی تولید لحاظ شود. اگر تولیدکنندگان با مخاطب‌شناسی کافی به تولید محتوا بپردازند، موفق به جذب مخاطب خواهند شد و در غیر این‌صورت در دیده شدن اثر خود ناکام خواهند ماند.

بدیهی است، نبود هم‌خوانی میان آنچه رسانه به‌عنوان محتوا عرضه می‌کند و آنچه مخاطب انتظار دارد دریافت کند، سبب از بین رفتن اعتماد مخاطب می‌شود و این موضوع پیامد‌هایی همچون دور شدن مخاطب از رسانه بومی و مورد تایید را به دنبال دارد.

افزایش کانال‌های عرضه کننده محتوا ، فقدان کنترل زمانی و استقلال در انتخاب، عدم پایبندی افراد به عادت‌های دیداری و الگوهای پیشین مصرف محتوا، عدم توجه به تغییر سلیقه و ذائقه مخاطب در سال های اخیر، افت کیفیت محتوای تولیدی و عدم وجود تعامل با رسانه از جمله دلایل کاهش مخاطب تولیدات مرکز سیما فیلم است. این درحالی است که تخصیص بودجه چند هزار میلیارد تومانی به مرکز سیما فیلم و نیز ایجاد مدیریت متمرکز تولید سریال برای سیمای جمهوری اسلامی ایران، مسئولیت سیما فیلم را در برابر مخاطب بیش از پیش بیشتر کرده است.   

 شناسایی رفتار مخاطب و توجه به نیازها و علائق او به عنوان تنها راه جذب آن، امری واجب و البته در شرایط کنونی بسیار پیچیده است که بنظر می‌رسد، امروزه در مرکز سیما فیلم مورد غفلت واقع شده است. به همین جهت پژوهشی توسط دانشجویان رشته مدیریت رسانه دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی با هدف شناسایی رفتار مخاطب در تولیدات مرکز سیما فیلم انجام شد که نتایج آن در ادامه تشریح شده است.

انچه در این پژوهش بدست آمد:

در پژوهش انجام شده با انجام مطالعات گسترده و نیز مصاحبه با 14 نفر از خبرگان حوزه سریال‌سازی و برخی از مدیران سیما فیلم، 25 عاملی که در آمار مخاطب و میزان علاقه مخاطب به محصولات سیما فیلم مؤثر هستند، شناسایی شد. بر اساس عوامل شناسایی شده پرسشنامه‌ای طراحی و بین 30 نفر از متخصصان حوزه مخاطب‌شناسی توزیع و از آن‌ها خواسته شد به هر عامل بر اساس میزان تاثیر در علاقه مخاطب از 4 «خیلی زیاد» تا 0 «خیلی کم» امتیاز دهند و بر این اساس، عوامل ذکر شده امتیازدهی و رتبه‌بندی شدند. سئوالات پرسشنامه و امتیازهای داده شده در جدول زیر آورده شده است.

با توجه به جدول بالا، حضور بازیگران محبوب و استفاده از سوپر استارها، روند قصه‌گویی جذاب و پرکشش و تولید و نگارش یک اثر جسورانه و با عبور از خط قرمز ها بیشترین تاثیرگذاری را در جذب مخاطب و ارضای نیاز‌های او دارد. همچنین استفاده از برند سیما فیلم، تولید اثر در ژانر دفاع مقدس و استفاده از تبلیغات محیطی مثل پوستر و بیلبورد کم‌ترین اثر را در افزایش آمار مخاطب دارند. توجه به عوامل با امتیاز بالاتر و عدم پرداخت به عوامل با امتیاز پایین‌تر می‌تواند در بهبود و افزایش آمار مخاطب و ارضای نیازها و سلائق او موثر باشد.      

بر این اساس پیشنهاد می‌شود:

1- با توجه به امتیاز بالای عوامل مرتبط با فیلمنامه از جمله اقداماتی که در این راستا می‌تواند انجام گیرد، محول کردن مسئولیت نگارش اثر به مرکز سیما فیلم است. چراکه جدا بودن فرآیند نگارش و تایید و تصویب آن در مرکزی دیگر و سپس ارجاع آن به سیما فیلم برای تولید، مانع بهبود کیفیت آن و نزدیک شدن فیلمنامه به خواست و علاقه مخاطب «روند قصه‌گویی جذاب و پرکشش، شخصیت‌پردازی و همذات‌پنداری با شخصیت‌ها و نیز نگارش آثار جسورانه» می‌شود. 

2- همچنین تقویت پلتفرم تلوبیون و تسهیل دسترسی به محتوا از طریق تلوبیون با توجه تغییر عادات دیداری مخاطب می‌تواند به افزایش آمار مخاطبین کمک کند.

3- با کاهش بودجه تولیدات تاریخی و گران‌قیمت «با توجه به امتیاز پایین عوامل مربوط به آن‌ها» و تخصیص منابع حاصل از آن به استفاده از چهره‌های محبوب و سوپراستارها و نیز عوامل فنی مستعد و کارکشته «با توجه به امتیاز بالای عوامل مربوط به آن‌ها» در آثاری با ابعاد تولیدی کوچک‌تر، می‌توان گامی مهم در راستای آشتی مخاطب با سریال‌های تولیدی سیما فیلم برداشت.

امید است نتایج به دست آمده از این پژوهش در بهبود آمار مخاطبین سریال های سیما فیلم موثر باشد.