تأکید بر تاب‌آوری ارتباطی در عصر کلان‌داده/ از جامعه اطلاعاتی تا چالش‌های دسترسی به اینترنت

به گزارش عطنا، محمدمهدی مولایی که 29 اردیبهشت‌ماه در پنل دوم همایش داده در عصر ارتباطات با عنوان «ارتباطات در عصر کلان‌داده‌ها» در دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی سخن می‌گفت، در ابتدای سخنان خود با اشاره به موضوع «کلان‌داده و ارتباطات»، اظهار کرد: این حوزه از زوایای مختلف قابل بررسی است و هر یک از آن‌ها می‌تواند موضوع یک نشست مستقل باشد.

او نخستین محور قابل طرح را گذار از عصر «رسانه‌های اجتماعی» به عصر «رسانه‌های داده‌ای» دانست و گفت: این تحول، ساختار رسانه‌ها، فعالیت حرفه‌ای رسانه‌ای و حتی مفاهیم بنیادین ارتباطات را دستخوش تغییر کرده است. به گفته وی، در این فضا مفاهیم جدیدی همچون «روزنامه‌نگاری مسابقه اسب‌دوانی» (Horse-Race Journalism) شکل گرفته که تمرکز آن بیش از تحلیل عمیق مسائل بر روایت مداوم آمارها، اعداد و تغییرات لحظه‌ای است.

این استاد دانشگاه دومین محور را چالش‌های روش‌شناختی پژوهش‌های داده‌محور عنوان کرد و افزود: در سال‌های اخیر تلاش‌های گسترده‌ای برای تلفیق مزیت‌های کلان‌داده با عمق مطالعات کیفی صورت گرفته است.

وی در ادامه به شکل‌گیری مفهوم «کلان‌داده پرمایه» (Thick Big Data) به‌عنوان یکی از پاسخ‌ها به این دغدغه اشاره کرد.

مولایی همچنین به دیدگاه‌های انتقادی درباره پیامدهای اجتماعی و سیاسی کلان‌داده پرداخت و گفت: مباحثی نظیر حریم خصوصی، سرمایه‌داری نظارتی و تمرکز داده در اختیار شرکت‌های بزرگ فناوری، از جمله موضوعاتی هستند که توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده‌اند.

به گفته وی، برخی مطالعات حتی نسبت به تأثیرات بلندمدت این روند بر سازوکارهای حکمرانی و نهادهای رفاه اجتماعی هشدار داده‌اند. با این حال، مولایی تأکید کرد که در شرایط کنونی، پرداختن صرف به این مباحث نمی‌تواند پاسخگوی مسائل روز جامعه باشد.

او با اشاره به محدودیت‌ها و اختلال‌های ارتباطی و اینترنتی ماه‌های اخیر، گفت: «چگونه می‌توان در روز جهانی جامعه اطلاعاتی از کلان‌داده سخن گفت، در حالی که جامعه با چالش‌های جدی در حوزه دسترسی و ارتباطات مواجه است؟»

این استاد دانشگاه با اشاره به تغییر محتوای ارائه خود در آستانه برگزاری نشست، تصریح کرد: ترجیح داده است به جای مباحث نظری، بر مسئله‌ای متمرکز شود که ارتباط مستقیم‌تری با وضعیت امروز جامعه دارد.

مولایی وضعیت کنونی را «پارادوکسیکال» توصیف کرد و گفت: از یک سو درباره جامعه اطلاعاتی، اقتصاد دیجیتال و کلان‌داده سخن گفته می‌شود و از سوی دیگر، محدودیت‌ها و اختلال‌هایی وجود دارد که جریان آزاد داده و ارتباطات را با چالش مواجه می‌کند.

او در ادامه به شعار امسال روز جهانی مخابرات و جامعه اطلاعاتی از سوی اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) با عنوان «تقویت تاب‌آوری در دنیای متصل» اشاره کرد و افزود: مفهوم محوری این شعار، «شریان‌های حیاتی دیجیتال» است؛ شبکه‌هایی که دیگر صرفاً یک امکان رفاهی یا تجملی نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت‌های حیاتی جوامع به شمار می‌روند.

مولایی در پایان بر ضرورت تقویت تاب‌آوری ارتباطی و دیجیتال تأکید کرد و افزود: «پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان در شرایط بحران، جنگ یا بلایای طبیعی، تداوم ارتباطات و دسترسی به اطلاعات را تضمین کرد.»

به گفته او، مسئله امروز تنها قطع یا وصل شدن اینترنت نیست، بلکه توانایی جامعه برای حفظ ارتباطات در شرایط بحرانی، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های عصر دیجیتال تبدیل شده است.