برگزاری آیین روز اسناد ملی و میراث مکتوب با حضور رئیس دانشگاه علامه طباطبائی

به گزارش عطنا به نقل از روابط عمومی، آیین گرامیداشت روز اسناد ملی و میراث مکتوب به مناسبت روز اسناد ملی و پنجاه و ششمین سالگرد تأسیس آرشیو ملی ایران ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ در ساختمان آرشیو ملی ایران با حضور دکتر شجاع احمدوند، رئیس دانشگاه علامه طباطبائی  برگزار شد. 

فهم تاریخ اندیشه سیاسی و بازشناسی حافظه ملی 
دکتر احمدوند در این آیین در سخنانی درباره «سند حافظه ملی و تاریخ‌نگاری اندیشه سیاسی»، گفت:‌ مکتب کمبریج از مهمترین مکاتب تاریخ‌نگاری اندیشه است. این مکتب روی دوش مورخانی چون پیتر لسلت؛ جان پولاک، جان دان و کوئینتن اسکینر است. کار عمده او تدارک چارچوب‌های روش‌شناختی برای تاریخ‌نگاری اندیشه در مقابل روش‌های سنتی تاریخ‌نگاری است.

وی به ماکیاولی و شهریار غیرفضلیت‌مند نیز اشاره کرد و افزود: به نظر اسکینر برای فهم معنای تاریخی، کافی نیست تنها معنای گفتاری یک سند را در نظر بگیریم بلکه ضرورت دارد بدانیم آن سند چه کاری کرده است؟ در فصل شانزدهم ماکیاولی اندرز می‌دهد که «شهریاران می‌بایست یاد بگیرند چه زمانی فضلیت‌مند نباشند. به نظر اسکینر این گزاره مهم و نامتعارف را باید در دو سطح تفهم کرد: نخست فهم گفتاری این گزاره که مفهوم و دلالت واژگان و اینکه کدامین مفهوم از فضلیت‌مندی مورد نقد است و ماکیاولی شهریار را اندرز می‌دهد که آن‌ها را کنار بگذارد. دوم، فهمیدن اینکه ماکیاولی چرا چنین چیزی را نوشته؟ نه آن که صرفا چه نوشته است.

چرا ماکیاولی می‌خواهد اندرز «عمل فضیلت‌مندانه» شهریار را با «عمل غیرفضیلت‌مندانه» جایگزین کند؟ تفسیر اسکینر این است که چون زمینه و بستر اجتماعی (فلورانس زمان ماکیاولی) گونه‌ای است که یک شهریار فضیلت‌مند و پاستوریزه نمی‌تواند ملت را حفظ و از کشور دفاع کند. اسکینر این جابه‌جایی عمل فضیلت‌مندانه با عمل غیرفضیلت‌مندانه یعنی تغییر گفتمان اندرز سیاسی از شاه با فضیلت به شاه حیله‌گر را تصرف در هنجار مرسوم یا ایدئولوژی در دسترس تعریف می‌کند.

وی ادامه داد: اسکینر می‌گوید فهم این گزاره غیرمتعارف ماکیاولی مستلزم شناخت هنجار مرسوم زمانه است که در آثار و اسناد اندرنامه‌ای زمانه ماکیاولی بازتاب پیدا کرده است. هنجار مرسوم حاکم بر اندرزنامه‌های زمان ماکیاولی به طور خلاصه این بوده: «اندرز به شاه برای عمل فضیلت‌مندانه» ماکیاولی می‌خواهد این هنجار مرسوم را به چالش بکشد، از این رو فهم درست این سند و اینکه چه هنجار مرسومی را می‌خواهد به چالش کشیدن و رد یک امر معمول اخلاقی پذیرفته شده است.

او در پایان گفت: نکته مهم بحث اسکینر این است که برای اینکه هنجار مرسوم زمانه سند را شناسایی کنیم تا بتوانیم دستکاری آن هنجار را به درستی تبیین کنیم و به ایده خلاقانه سند برسیم، گام مهم ما تکیه بر متون غیرکلاسیک است. تکیه بر متون بزرگ و کلاسیک کمکی به ما نمی‌کند که بتوانند مفصل‌بندی آن گفتمان و هنجار مرسوم را برای ما ترسیم کنند. چنین اسنادی فقط در میان متن‌های کوچک و حاشیه‌ای مکنون‌اند؛ متونی که کمتر کسی به آن‌ها دست یافته است. بحث اصلی اسکینر حوب همین اسناد کوچک، حاشیه‌ای و کمتر در دسترس است که ابعاد و مختصات هنجار مرسوم یا ایئدولوژی غالب در آن‌ها بازتاب یافته اما دانش سندشناسی وسیعی می‌خواهد تا بتوان درنمایه آن‌ها را شناخت و حافظه ملی یک ملت را از خلال آن‌ها ردیابی کرد.

بافت؛ کلید فهم و بازنمایی اسناد آرشیوی
دکتر سید مهدی ظاهری، استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی نیز در این آیین گفت: سند در بافت معنا پیدا می‌کند. ما ابزارها را می‌سازیم و سپس ابزارها ما را می‌سازند. یک سند فرایند و کنش‌های مختلفی در چرخه زندگی شکل می‌دهند. همچنین اگر سند را متن بدانیم بافت نحو آن است.

او ادامه داد: توسعه الگوهای مفهومی در بافت آرشیو Ric، نشانگر پارادایم‌ها در مدیریت اشیای آرشیوی است. تغییر پارادایم، بحثی صرفا فنی نیست بلکه مبتنی بر نگاهی نو به جهان اسناد و بافت آرشیو است. همچنین حرکت به سمت معنامحوری در بافت آرشیو (اطلاعات به دانش) از جمله محورهایی است که باید به آن اهمیت داد.

دکتر طاهری به طرح مسئله نیز اشاره کرد و گفت: سند بدون بافت مساوی است با فقدان معنا و شناخت و گسست میان فراهم‌آوری، پردازش و توصیف، کشف و بازنمود و کارکردپذیری از جمله مواردی است که در طرح مسئله مطرح می‌شود. تغییر پارادایم اجتناب‌ناپذیر است و ما با داده‌هایی مواجه هستیم که شبکه‌ای هستند، با معناهایی که چند لایه هستند، دارای چند منشاء و یا واقعیتی که به‌سادگی در قالب‌های سلسله‌مراتبی نمی‌گنجد.

او به پارادایم سنتی نیز پرداخت و گفت: توصیف مستقل هر سند بدون توجه به جایگاهش در میان دیگر اسناد، ساختار سلسله مراتبی با محدودیت ثبت روابط در بافت، ایستایی در چگونگی توصیف اسناد، ارائه اطلاعات صرف در مورد سند و نه ارائه دانش از جمله محورهای پارادایم سنتی است. در این راستا در روابط اسناد، بافت هدف، عامل‌های مرتبط (کنش‌گران) و کارکردها و نیارهای بومی بافت فقدان وجود دارد که باید به آن بیشتر پرداخته شود. در واقع، سند در یک ساختار منجمد می‌شود؛ و از زیست‌جهانی که در آن تولید شده، جدا می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی به تغییر پارادایم پرداخت و گفت: سند درون بافت و در ارتباط با دیگر اسناد معنا می یابد. تغییر پارادایم به رویکرد بافت‌مدار در توصیف اسناد؛ توجه بیشتر به ارزش و جایگاه اسناد در بافت هدف؛ بهبود فرایند تولید معنا با برقراری ارتباط بین موحودیت‌ها و نگرش شبکه‌ای و حرکت از بازنمود اطلاعات به بازنمود دانش (کشف پذیری اسناد) از جمله محورهای تغییر پارادایم است.

او در پایان سخنانش گفت: ضرورت توجه به فهم سند افزون بر توصیف صرفا ویژگی‌ها که فقط در بافت محقق می‌شود؛ توجه به بافت هدف برای بازنمود دانش و معنا درباره سند؛ بافت کلید معنا است؛ آینده آرشیو در گرو بازنمایی بافت است؛ همچنین اگر آرشیو نتواند بافت را بازنمایی کند، نه گذشته را درست خواهد فهمید و نه آینده را درست شکل خواهد داد.

افتتاح نمایشگاهی‌ از اسناد تاریخی، پخش کلیپ رهبر شهید انقلاب اسلامی(ره)، پخش کلیپ معرفی آرشیو ملی ایران، پخش کلیپ مصدق، تقدیر از اهداگران برتر، تقدیر از آرشیویست‌های نمونه و رونمایی از تازه‌های انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی از دیگر برنامه‌های گرامیداشت روز اسناد ملی و میراث مکتوب بود.

گفتنی است، نوزدهم اردیبهشت ماه به مناسبت تأسیس آرشیو ملی ایران، در تقویم رسمی کشور به‌عنوان «روز اسناد ملی و میراث مکتوب» ثبت شده است.