مشاور پیشین وزیر علوم:
دانشگاه میتواند با تقویت تفکر انتقادی، جامعه را از افتادن در دام دوگانههای افراطی و تحلیلهای سطحی نجات دهد
به گزارش عطنا، وبینار «نقش اساتید در مدیریت بحرانهای ملی» با حضور دانشگاهیان و استادان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی، به همت روابط عمومی مؤسسه آموزش عالی ارشاد دماوند برگزار شد.
در این وبینار، غلامرضا ظریفیان، مشاور پیشین وزیر علوم و استاد دانشگاه تهران، با تأکید بر نقش حیاتی دانشگاه در شرایط بحرانی، بهویژه در زمان جنگ و بحرانهای ترکیبی، اظهار کرد: دانشگاه بهعنوان نهادی فراتر از آموزش، باید با حفظ استقلال و تکیه بر عقلانیت، در تحلیل شرایط، مقابله با تحریف و هدایت افکار عمومی نقشآفرینی کند.
او در سخنان خود با اشاره به جنگ اخیر، گفت: «نظام ما مورد حمله قرار گرفته است و بر اساس گزارشهای رسمی، در این حادثه با خسارتها و فشارهای قابلتوجهی مواجه شدهایم. در چنین شرایطی، این پرسش اساسی مطرح میشود که مسئولیت ما، بهویژه جامعه دانشگاهی، چیست؟»
دانشگاه بدون استقلال، نمیتواند نقش واقعی خود را ایفا کند
ظریفیان در ادامه با اشاره به ظرفیتهای علمی کشور، افزود: «جامعه دانشگاهی، با حدود ۸۰ هزار عضو هیئت علمی و نزدیک به ۴ میلیون دانشجو در مقاطع مختلف، یکی از بزرگترین و اثرگذارترین نهادهای اجتماعی کشور است. بخش قابل توجهی از این جمعیت را دانشجویان تحصیلات تکمیلی تشکیل میدهند که سرمایههای علمی و فکری جامعه به شمار میروند. بنابراین، طبیعی است که در شرایط بحرانی، انتظار ایفای نقش مؤثر از این نهاد وجود داشته باشد».
او با اشاره به اسناد بینالمللی در تعریف دانشگاه، گفت: «اگر به منابع جهانی، بهویژه اسناد یونسکو، رجوع کنیم، دانشگاه نهادی تعریف میشود که سه کارکرد اصلی آن تولید دانش، تربیت نیروی انسانی و حرکت در مرزهای علم است. در کنار اینها، استقلال و آزادی آکادمیک نیز از ارکان اساسی دانشگاه به شمار میآید؛ چرا که بدون این استقلال، دانشگاه نمیتواند نقش واقعی خود را ایفا کند».
این استاد دانشگاه ادامه داد: «در ادبیات جدید، بهویژه در بحث نسلهای دانشگاهی، دانشگاه صرفاً یک نهاد آموزشی یا پژوهشی نیست. در نسلهای جدید، بهویژه دانشگاه نسل پنجم، مأموریت اصلی دانشگاه حل مسائل جامعه تعریف میشود؛ به این معنا که دانشگاه باید نهادی جامعهمحور باشد و در سطوح محلی، ملی و حتی جهانی در حل مسائل اساسی بشر نقش ایفا کند».
همچنان چالشهایی در زمینه استقلال دانشگاه و آزادی آکادمیک، بهویژه در برخی حوزهها مانند علوم انسانی، وجود دارد
او مهمترین کارکرد دانشگاه را هدایت جامعه بهسوی توسعه پایدار دانست و تصریح کرد: «توسعهای که صرفاً اقتصادی یا علمی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی، فرهنگی و انسانی را نیز دربرمیگیرد. در کشور ما نیز دانشگاه پس از انقلاب رشد قابلتوجهی داشته است؛ بهگونهای که از چند هزار استاد و دهها هزار دانشجو، به دهها هزار عضو هیئت علمی و میلیونها دانشجو رسیدهایم. همچنین در دوران جنگ تحمیلی، دانشگاهها نقش مؤثری در آموزش، پژوهش و توسعه فناوریهای مورد نیاز ایفا کردند».
ظریفیان با اشاره به تعهد اجتماعی دانشگاه، اظهار کرد: «همچنان چالشهایی در زمینه استقلال دانشگاه و آزادی آکادمیک، بهویژه در برخی حوزهها مانند علوم انسانی، وجود دارد. با این حال، اصل تعهد اجتماعی دانشگاه همچنان یک اصل پذیرفتهشده است؛ یعنی هر جا دانایی هست، باید توانایی حل مسئله نیز بهکار گرفته شود».
او افزود: «در شرایط بحرانی، بهویژه بحرانهای ترکیبی که ابعاد نظامی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارند، دانشگاه از یک نهاد صرفاً آموزشی به یک نهاد راهبردی تبدیل میشود. چنین شرایطی آزمونی تاریخی برای دانشگاه است و در آینده درباره عملکرد آن قضاوت خواهد شد».
مشاور پیشین وزیر علوم با بیان اینکه جامعه در چنین شرایطی بیش از هر چیز به عقلانیت نیاز دارد، نه صرفاً هیجان، گفت: «دانشگاه میتواند و باید صدای تحلیل، فهم دقیق و نگاه واقعبینانه باشد. با توجه به سرمایه عظیم انسانی و علمی، دانشگاه این ظرفیت را دارد که در حوزههایی مانند اقتصاد، روانشناسی، جامعهشناسی و حتی فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، به تبیین شرایط و ارائه راهحل کمک کند».
دانشگاه میتواند با تقویت تفکر انتقادی، جامعه را از افتادن در دام دوگانههای افراطی و تحلیلهای سطحی نجات دهد
او یکی از مهمترین نقشهای دانشگاه در بحرانها را «مدیریت روایت» بیان کرد و افزود: «جنگ امروز تنها جنگ سختافزاری نیست؛ بلکه جنگ روایتها، دادهها و ادراکهاست. دانشگاه میتواند با تکیه بر اعتبار اجتماعی خود، به مقابله با تحریف، سادهسازیهای خطرناک و اطلاعات نادرست بپردازد و دادهها را به تحلیلهای دقیق و قابلفهم تبدیل کند».
ظریفیان همچنین با تأکید بر ضرورت تقویت تفکر انتقادی در جامعه، خاطرنشان کرد: «دانشگاه میتواند با تقویت تفکر انتقادی، جامعه را از افتادن در دام دوگانههای افراطی و تحلیلهای سطحی نجات دهد. جامعه امروز، بهویژه نسل جوان، در فضایی پیچیده و خاکستری زندگی میکند و نیازمند درکهای عمیقتر و چندلایه است».
وی در بخش دیگری از سخنان خود به تشدید مسائل اخلاقی و اجتماعی در شرایط بحرانی اشاره کرد و گفت: «در این شرایط، از افزایش تنشهای روانی و خشونتهای کلامی گرفته تا کاهش تابآوری اجتماعی، مسائل مختلفی بروز میکند. دانشگاه میتواند با ترویج اخلاق، گفتوگو و همکاری اجتماعی، به کاهش این آسیبها کمک کند».
این استاد دانشگاه با اشاره به اهمیت حفظ امید و هویت اجتماعی، افزود: «جامعه ما در طول تاریخ، جنگها و بحرانهای متعددی را تجربه کرده و با وجود همه این چالشها، توانسته بقا و رشد خود را حفظ کند. این ظرفیت تاریخی میتواند مبنایی برای تقویت امید واقعبینانه در جامعه باشد و دانشگاه در این زمینه نقش مهمی دارد».
دانشگاه تنها یک نهاد آموزشی نیست، بلکه یک اتاق فکر ملی است
مشاور پیشین وزیر علوم در پایان تأکید کرد: «دانشگاه تنها یک نهاد آموزشی نیست، بلکه یک اتاق فکر ملی است که میتواند در تحلیل سیاستها، پیشبینی پیامدها و هدایت افکار عمومی نقشآفرینی کند. البته این مسیر با چالشهایی مانند محدودیتهای ساختاری، فاصله با نظام سیاستگذاری و فشارهای اجتماعی همراه است؛ اما در عین حال، مسئولیت دانشگاهیان در چنین شرایطی دوچندان میشود».
ظرفیان تصریح کرد: «دانشگاهیان در شرایط بحرانی وظیفه دارند با تکیه بر دانش، اخلاق و مسئولیتپذیری، در حل مسائل جامعه نقش فعال ایفا کنند؛ در غیر این صورت، در آینده در برابر تاریخ و جامعه مورد پرسش قرار خواهند گرفت.»
نظر شما :