غلامرضا زکیانی در آیین گرامیداشت شهدای جنگ تحمیلی و تکریم ایثارگران دانشگاه علامه طباطبائی:
جنگ اخیر نشان داد ایرانیت و اسلامیت در هویت ایرانی به هم گره خوردهاند/ قدردانی از فعالیتهای روانشناختی و خدمات شهری در دوران جنگ
به گزارش عطنا، دکتر غلامرضا زکیانی، رئیس دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبائی، در آیین گرامیداشت شهدای جنگ تحمیلی و تجلیل از ایثارگران دانشگاه که روز یکشنبه پنجم مهرماه ۱۴۰۵ در سالن کتابخانه مرکزی برگزار شد، با اشاره به تجربه دفاع مقدس و جنگهای اخیر، پیوند میان هویت ملی و دینی را یکی از موضوعات مهم برای مطالعه پژوهشگران علوم انسانی دانست.
وی با خیرمقدم به استادان، دانشجویان و خانوادههای شهدا، سخنان خود را به بررسی نسبت ایرانیت و اسلامیت در تاریخ معاصر، نقش جنگ در آشکارشدن این پیوند و ضرورت مطالعه علمی تحولات اجتماعی اختصاص داد.
از تقابل ملیت و مذهب تا بازخوانی یک پیوند تاریخی
زکیانی با اشاره به شکلگیری نوعی تقابل میان ملیت و مذهب در دوره پیش از انقلاب اسلامی، اظهار کرد: در آن دوران، گاه این دو مؤلفه هویتی در برابر یکدیگر قرار میگرفتند و تأکید بر ملیت با کمرنگکردن جایگاه مذهب همراه میشد.
وی با اشاره به کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» اثر شهید مرتضی مطهری، گفت: شهید مطهری در این اثر نشان داد که در ایران، ملیت و مذهب نهتنها یکدیگر را طرد نمیکنند، بلکه میان آنها رابطهای تاریخی و متقابل وجود دارد.
رئیس دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبائی افزود: با وجود اهمیت این اثر، نگاه تقابلی به ملیت و مذهب بهطور کامل از میان نرفت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز به دلیل غلبه گفتمان مذهبی، در برخی رویکردها توجه به هویت ملی کمرنگتر شد.
وی ادامه داد: وقوع جنگ تحمیلی هشتساله، اهمیت هویت ملی و پیوند آن با باورهای دینی را بار دیگر آشکار کرد.
حمله به خاک ایران، هویت ملی و دینی را در کنار هم قرار داد
زکیانی با طرح این پرسش که چرا در سالهای نخست پس از انقلاب، جنگ با عراق به یک رویارویی گسترده تبدیل شد، گفت: عامل تعیینکننده، تجاوز ارتش عراق به خاک ایران بود؛ اتفاقی که دفاع از سرزمین را به مسئلهای مشترک برای گروههای مختلف جامعه تبدیل کرد.
وی اظهار کرد: حمله صدام به ایران موجب شد مردم، هم بر اساس باورهای دینی و انقلابی و هم به دلیل تعلق خاطر به سرزمین خود، برای دفاع از کشور وارد میدان شوند.
رئیس دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبائی تأکید کرد: «ایرانیت ما با مذهب ما تلفیقی پیدا کرد که در طول تاریخ نیز وجود داشته است و نتیجه آن را در دوران دفاع مقدس دیدیم.»
وی با اشاره به حضور پیروان ادیان مختلف در دفاع مقدس، افزود: در آن جنگ، شهدای مسیحی و یهودی نیز داشتیم. آنان لزوماً با انگیزههای مذهبی مشابه مسلمانان وارد میدان نشده بودند، بلکه تعلق خاطر به ایران و دفاع از سرزمین، آنان را در کنار دیگر مدافعان کشور قرار داده بود.
جنگهای اخیر، پیوند ایرانیت و اسلامیت را دوباره آشکار کرد
زکیانی در ادامه با مقایسه تجربه دفاع مقدس و جنگهای اخیر، گفت: به اعتقاد من، یکی از مهمترین موضوعاتی که در جنگهای اخیر آشکار شد، پیوند عمیق هویت ملی و دینی در جامعه ایران بود.
وی با اشاره به حملات آمریکا و اسرائیل و شهادت فرماندهان نظامی، چهرههای علمی و مسئولان کشور، اظهار کرد: به باور او، طراحان این حملات انتظار داشتند با هدف قرار دادن چهرههای برجسته، ساختار کشور و توان دفاعی آن تضعیف شود.
زکیانی افزود: آنچه در این شرایط مشاهده کردیم، از نگاه من، نشاندهنده اهمیت پیوند ملیت و مذهب و نقش آن در حفظ انسجام جامعه بود.
وی تأکید کرد: «ملیت و مذهب در ایران دو عنصر جدا از یکدیگر نیستند. ما گاهی تصور میکنیم که برای تقویت یکی باید دیگری را کمرنگ کنیم، در حالی که تجربه جنگ نشان داد این دو چنان با یکدیگر آمیختهاند که در کنار هم میتوانند منشأ همبستگی باشند.»
جنگ سراسر خسارت است، اما پیامدهای اجتماعی آن باید مطالعه شود
رئیس دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی با تأکید بر اینکه تحلیل پیامدهای اجتماعی جنگ به معنای دفاع از آن نیست، گفت: «جنگ همهچیزش بد است؛ خونریزی دارد، آوار دارد و نابودی به همراه میآورد. من از جنگ دفاع نمیکنم، اما در برابر تجاوز باید دفاع کرد.»
وی افزود: در عین حال، جنگ میتواند برخی ویژگیهای اجتماعی را آشکار کند که در شرایط عادی کمتر به چشم میآیند و پژوهشگران باید این پدیدهها را بررسی کنند.
زکیانی با اشاره به حضور گروههای مختلف مردم در جنگهای اخیر، خاطرنشان کرد: مشارکت زنان، جوانان و افرادی با سبکهای زندگی و ظاهر متفاوت نشان داد که تعلق خاطر به کشور میتواند گروههای متنوع جامعه را در شرایط بحرانی به یکدیگر نزدیک کند.
حضور نسل جوان در میدان؛ موضوعی برای پژوهشهای علوم انسانی
زکیانی با اشاره به حضور دختران و پسران جوان در تجمعهای مردمی و برنامههای مرتبط با پرچم ایران، گفت: حضور مستمر نسل جوان در این برنامهها، جلوهای از احساس تعلق ملی بود که باید ابعاد مختلف آن بررسی شود.
وی افزود: این حضور به یک ساعت یا یک روز محدود نبود و به اعتقاد من، نشاندهنده شکلگیری و تقویت روحیهای است که شناخت آن برای جامعه دانشگاهی اهمیت دارد.
رئیس دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبائی تأکید کرد: «ما بهعنوان استادان و دانشجویان علوم انسانی باید بنشینیم، مطالعه کنیم، فکر کنیم و ابعاد مختلف این پدیده را بسنجیم.»
وی ادامه داد: این تجربه نباید صرفاً در قالب خاطرات باقی بماند، بلکه لازم است ابعاد اجتماعی، فرهنگی و هویتی آن بررسی و نتایج این مطالعات به نسل کنونی و نسلهای آینده منتقل شود.
تنگه هرمز و ضرورت بررسی ابعاد راهبردی جنگ
زکیانی در بخش دیگری از سخنان خود به مواضع دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل اشاره کرد و از حاضران خواست سخنرانیهای آنان را از منظر پیامدهای جنگ و تحولات سیاسی بررسی کنند.
وی همچنین با اشاره به تنگه هرمز، آن را یکی از ظرفیتهای راهبردی ایران توصیف کرد و گفت: به اعتقاد من، تحولات اخیر موجب شده است اهمیت این گذرگاه بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
رئیس دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبائی با بیان اینکه اهداف اعلامشده طرفهای درگیر و نتایج جنگ باید در کنار یکدیگر بررسی شوند، تأکید کرد که تحلیل این تحولات و پیامدهای آنها برای انسجام ملی، از موضوعاتی است که پژوهشگران علوم انسانی میتوانند به آن بپردازند.
قدردانی از فعالیتهای روانشناختی و خدمات شهری در دوران جنگ
زکیانی در بخش پایانی سخنان خود، با قدردانی از دکتر هادی غفاری، معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی، و دستاندرکاران برگزاری مراسم، از فعالیتهای تیم روانشناسی دانشگاه در شرایط جنگ نیز تشکر کرد.
وی همچنین به اقدامات شهرداری تهران در جریان جنگهای اخیر اشاره کرد و گفت: بخشی از خدمات انجامشده در این دوران، بهویژه رسیدگی به خسارتهای واردشده به مناطق مسکونی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
زکیانی با بیان خاطرهای از ارائه گزارش یکی از مدیران شهرداری به هیئترئیسه دانشگاه، اظهار کرد: در آن جلسه، گزارشی از گستردگی خسارتها و اقدامات انجامشده ارائه شد که برای حاضران بسیار تأثیرگذار بود.
وی افزود: بر اساس توضیحات ارائهشده در آن گزارش، هزینه شیشههای آسیبدیده ناشی از هر اصابت، در مجموع حدود چهار میلیارد تومان برآورد شده بود؛ رقمی که تنها بخشی از هزینههای رسیدگی به خسارتها را نشان میداد.
رئیس دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبائی با اشاره به گستردگی فعالیتهای نیروهای خدماتی و مدیریت شهری، پیشنهاد کرد: زمینه حضور مسئولان شهرداری در دانشگاه فراهم شود تا گزارشی از اقدامات انجامشده در دوران جنگ و تجربیات حاصل از آن ارائه کنند.
زکیانی در پایان، با قدردانی دوباره از برگزارکنندگان مراسم، بر ضرورت ثبت و بررسی تجربههای جنگ، شناخت ابعاد مختلف مشارکت مردم و انتقال این تجربیات به نسلهای آینده تأکید کرد.
نظر شما :