مجید رضائیان در بزرگداشت دکتر محمدمهدی فرقانی، استاد روزنامهنگاری و علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی بیان کرد:
«گزارشنویسی» یکی از آثار ارزشمند در حوزه روزنامهنگاری/ روزنامهنگار باید «چشم عقاب» جامعه باشد
به گزارش عطنا، دومین ماهنشست «گفتامد» با عنوان بزرگداشت دکتر محمدمهدی فرقانی، استاد روزنامهنگاری و علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی، ۱۶ شهریورماه بههمت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و خانه روزنامهنگاران شهر در محل خانه روزنامهنگاران شهر برگزار شد.
در این مراسم، مجید رضائیان، استاد روزنامهنگاری و علوم ارتباطات و از همکاران دکتر محمدمهدی فرقانی، به بیان دیدگاههای خود درباره جایگاه حرفهای و علمی این استاد پیشکسوت پرداخت و بخش مهمی از سخنان خود را به تبیین نقش روزنامهنگاری، گزارشنویسی، آزادی بیان و مسئولیت اجتماعی رسانه اختصاص داد.
روایتگری بدون مستندات، روزنامهنگاری نیست
رضائیان با اشاره به کتاب «گزارشنویسی» دکتر فرقانی، این اثر را یکی از آثار ارزشمند در حوزه روزنامهنگاری دانست و گفت: اگر بخواهیم از میان عناصر اصلی گزارشنویسی به یک عنصر مهم اشاره کنیم، باید به موضوع «روایت» و نسبت آن با واقعیت توجه داشته باشیم.
او افزود: وقتی درباره روایت صحبت میکنیم، باید بپذیریم که روایتگر کسی است که واقعیت را روایت میکند و هنگامی که از مستند کردن سخن میگوییم، دو عنصر اساسی را باید در نظر بگیریم؛ نخست اینکه روزنامهنگار حق نظارت دارد و دوم اینکه نمیتوان بدون اتکا به واقعیت، صرفاً به روایت پرداخت.
به گفته رضائیان، در روزنامهنگاری نمیتوان واقعیت را با «لباس خیال» پوشاند، ضمنآنکه روزنامهنگار باید واقعیت را ببیند، آن را مستند کند و سپس به روایت آن بپردازد.
روزنامهنگاری؛ حرفهای با مسئولیت نظارتی
این استاد روزنامهنگاری با اشاره به مفهوم «نظارت» در ارتباطات و رسانه، اظهار کرد: وقتی نظارت را به عنوان یکی از کارکردهای اصلی روزنامهنگاری میپذیریم، دیگر نمیتوانیم آزادی روایت را از روزنامهنگار سلب کنیم.
وی ادامه داد: بسیاری از نظریههای ارتباطی، زمانی که وارد عرصه مطالعات روزنامهنگاری میشوند، به موضوع بازخورد توجه میکنند. گزارش، مصاحبه و دیگر قالبهای روزنامهنگاری نیز از عناصر ذاتی این حرفه هستند و همه آنها در نهایت با ارتباط میان رسانه، جامعه و مخاطب پیوند دارند.
رضائیان تأکید کرد: حکومت باید بداند و بپذیرد که آزادی بیان، «حق» است، نه امتیاز روزنامهنگار. این حق هم شامل روزنامهنگار و هم مخاطب میشود.
«چشم عقاب»؛ تصویری از روزنامهنگار حرفهای
او با اشاره به عنوان کتاب «چشم عقاب روزنامهنگاری»، گفت: تعبیر «چشم عقاب» برای روزنامهنگار، تعبیر بسیار زیبایی است؛ زیرا روزنامهنگار باید بتواند از دورترین نقطه، ریزترین موضوع را ببیند. اگر روزنامهنگار نتواند چنین نگاهی داشته باشد، اساساً نمیتواند مسئولیت حرفهای خود را انجام دهد.
رضائیان ادامه داد: اگر آزادی بیان وجود داشته باشد، روزنامهنگار باید بتواند روایت کند و حتی زمانی که با نظر یا دیدگاهی مخالف است، آن را ببیند و روایت کند. اینجاست که باید میان «نیاز مخاطب» و «ذائقه مخاطب» تفاوت قائل شد.
او هشدار داد: فاصله میان نیاز جامعه و ذائقه مخاطب میتواند روزنامهنگاری را به سمت عوامگرایی سوق دهد و روزنامهنگار حرفهای باید بتواند این دو را از یکدیگر تفکیک کند.
فضای عمومی؛ بستر شکلگیری گفتوگو
این استاد روزنامهنگاری در ادامه سخنان خود به نقش فضای عمومی در ارتباطات اجتماعی اشاره کرد و گفت: مسئله نظارت در فضای عمومی از این جهت اهمیت دارد که ما به دنبال ایجاد تعادل و شکلگیری گفتوگو هستیم.
وی افزود: در جامعهای که فضای عمومی گشوده نباشد، نمیتوان انتظار داشت گفتوگو به معنای واقعی شکل بگیرد. فضای باز، مقدمه گفتوگوست؛ گفتوگو مقدمه تفاهم است و تفاهم میتواند مقدمه توافق و در نهایت زمینهساز همکاری و عمل جمعی باشد.
رضائیان با تأکید بر پیوند میان روزنامهنگاری و ارتباطات اجتماعی، بیان کرد: اگر روزنامهنگاری را چنین ببینیم و اگر ارتباطات را نیز در همین چارچوب تعریف کنیم، بسیاری از آنچه امروز در جامعه ما میگذرد، نیازمند توجه جدی به همین مفاهیم است.
نسلی که برای جامعهای اهل گفتوگو تلاش کرد
او در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه نسل خود و روزهای دشوار جنگ، گفت: پرسش من و نسل من این است که آدمهایی که در آن روزها تلاش کردند، برای چه رفتند؟ آنها رفتند تا جامعه گشوده بماند؛ جامعهای که اهل گفتوگو باشد و بتواند «چشم عقاب» را بپذیرد.
رضائیان با اشاره به تجربههای حرفهای خود و همکارانش در عرصه روزنامهنگاری، بر اهمیت حفظ میراث حرفهای و انتقال تجربه میان نسلهای روزنامهنگاری تأکید کرد.
فرقانی؛ استادی که نظریه را با تجربه روزنامهنگاری پیوند زد
رضائیان در بخش پایانی سخنان خود، جایگاه دکتر محمدمهدی فرقانی را در آموزش و حرفه روزنامهنگاری مورد توجه قرار داد و گفت: در مورد شخص دکتر فرقانی، آنچه اهمیت دارد، پیوند میان دانش نظری و تجربه حرفهای اوست.
او با اشاره به آثار دکتر فرقانی در حوزه روزنامهنگاری، بهویژه کتاب «گزارشنویسی»، اظهار کرد: کمتر میتوان کسی را یافت که تئوریهای روزنامهنگاری را در کنار تجربه واقعی این حرفه قرار داده و از این پیوند، اثری درخشان به وجود آورده باشد.
این استاد روزنامهنگاری خاطرنشان کرد: بسیاری از آنچه در آموزش روزنامهنگاری مطرح میشود، زمانی معنا پیدا میکند که با تجربه واقعی حرفه همراه باشد و دکتر فرقانی از جمله استادانی است که این تجربه را با دانش دانشگاهی پیوند زده است.
دومین ماهنشست «گفتامد» با بزرگداشت دکتر محمدمهدی فرقانی، فرصتی برای بازخوانی بخشی از میراث علمی و حرفهای روزنامهنگاری ایران و بررسی نقش استادان پیشکسوت در انتقال دانش، تجربه و اخلاق حرفهای به نسلهای جدید روزنامهنگاران بود.
نظر شما :