کارگاه آموزشی «کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت مجلات علمی» برگزار شد

در ابتدای این کارگاه که با استقبال فراوان اعضای هیئت علمی و مسئولان نشریات علمی روبه‌رو شد، دکتر سیدعلی حسینی، مدیر مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه، با تبریک همگرایی مجدد همکاران و ابراز خرسندی از تمرکز بر مسئله نشریات علمی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اعتبار دانشگاه و اعضای هیئت علمی، به چالش‌های سال گذشته اشاره کرد.

وی اهمیت پنج تا شش ماه آینده در برنامه کاری و تقویم دانشگاهی را بسیار حیاتی توصیف کرد و از همکاران و سردبیران خواست تا با همتی مضاعف، سیاست‌های جدید را در راستای ارتقای داخلی و بین‌المللی نشریات پیگیری کنند.

دکتر حسینی با اشاره به تدوین سیاست‌های جدید در معاونت پژوهشی دانشگاه افزود: «هدف‌گذاری دانشگاه در سال جاری، ارتقای حداقل ۸ نشریه علمی به تراز و سطح بین‌المللی است. تحقق این هدف بزرگ و تحول‌آفرین، جز با همراهی، هم‌افزایی و مشارکت فعال تمام ارکان دانشگاه عملی نخواهد شد.»

تأکید بر استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در فرایند انتشار علمی

در بخش نخست این کارگاه، دکتر ثمر احتشامی، رئیس پژوهشکده مطالعات ترجمه، به تشریح سازوکارهای نوین، ضرورت دقت در ساختار مقالات و پیامدهای نگران‌کننده استفاده نادرست از ابزارهای هوش مصنوعی پرداخت.

فرآیند ارسال و ویراستاری چکیده‌های مبسوط به این پژوهشکده، تشریح ساختار پنج‌گانه چکیده‌های مبسوط و وضعیت منابع، لزوم ارزیابی مقالات توسط نرم‌افزارهای سنجش درصد استفاده از هوش مصنوعی پیش از ورود مقالات به مرحله داوری، میزان مداخلات ماشینی شفاف و تکیه بر «هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار کمک‌کننده» و نه «تولیدکننده علم»، از جمله موضوعاتی بود که از سوی وی تشریح و مورد تأکید قرار گرفت.

دکتر احتشامی با تأکید بر ضرورت توجه به اصول اخلاقی و استانداردهای دانشگاه، استفاده صحیح و مسئولانه از ابزارهای هوش مصنوعی را یکی از الزامات مهم در فرایند تولید، ارزیابی و انتشار مقالات علمی دانست.

بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت مجلات علمی

در ادامه، بخش اصلی این کارگاه آموزشی با عنوان «کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت مجلات علمی» با ارائه دکتر پیام کبیری، مشاور نمایه‌سازی و ارتقای مجلات علمی، برگزار شد که به بررسی جامع ابزارها، چالش‌های اخلاقی و سیاست‌های بین‌المللی در این حوزه اختصاص داشت.

این کارگاه در شرایطی برگزار شد که بر اساس آمارهای بین‌المللی، مدیریت مجلات بدون بهره‌گیری از هوش مصنوعی در سال‌های آینده، به دلیل حجم انبوه مقالات، سرعت بالای نشر و پیچیدگی‌های تقلب علمی، تقریباً غیرممکن خواهد بود.

دکتر کبیری در ابتدای این بخش، با مرور تاریخچه هوش مصنوعی و تبیین شاخه‌های مختلف آن، از جمله یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، شبکه‌های عصبی و پردازش زبان طبیعی، به تفاوت ابعاد سه‌گانه هوش مصنوعی اشاره کرد.

تشریح ۱۰ محور کاربرد هوش مصنوعی برای سردبیران و مدیران مجلات

در این کارگاه، سرفصل‌های کلیدی کاربرد هوش مصنوعی برای کمک به سردبیران و مدیران مجلات در ۱۰ محور اصلی دسته‌بندی شد و بخش مهمی از آن به بیانیه‌ها و اصول مشترک نهادهای بین‌المللی نظیر ICMJE، COPE و WAME و ناشرانی همچون Elsevier اختصاص داشت.

این مشاور علم‌سنجی همچنین به بررسی رفتارهای زبانی ابزارهای مولد متن پرداخت و خاطرنشان کرد که اگرچه هیچ ابزار واحدی سند محکومیت قطعی نیست، اما سردبیران می‌توانند با کنار هم قرار دادن مجموعه‌ای از سرنخ‌ها، متون تولیدشده با هوش مصنوعی را شناسایی کنند.

وی در ادامه، مهم‌ترین نشانه‌های متون ماشینی و راهکارهای مورد استفاده برای تشخیص و ارزیابی میزان مداخله ابزارهای هوش مصنوعی در متون علمی را تشریح کرد.

تأکید بر حفظ نمایه‌های مجلات کشور

دکتر پیام کبیری در بخش پایانی این رویداد، با ارائه سرفصلی تحت عنوان «حفظ نمایه‌های مجلات کشور»، به بررسی علل سقوط و خروج مجلات از پایگاه استنادی Scopus پرداخت و بر ضرورت پایش مستمر معیارهای مرتبط با حفظ جایگاه و اعتبار مجلات در پایگاه‌های بین‌المللی تأکید کرد.

وی همچنین بر اهمیت توجه مستمر مدیران و سردبیران مجلات به استانداردهای بین‌المللی نشر علمی و رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای در تمامی مراحل انتشار مقاله تأکید کرد.

این کارگاه آموزشی در پایان با تأکید بر لزوم تدوین «سیاست مدون و واضح هوش مصنوعی» در وب‌سایت مجلات داخلی و ضرورت همگامی با استانداردهای بین‌المللی نشر به کار خود پایان داد.