توسعه و تعالی آموزشی، محور تحول در نظام آموزش عالی است

به گزارش عطنا، دکتر شجاع احمدوند، رئیس دانشگاه علامه طباطبائی در آیین بزرگداشت مقام استاد با اشاره به طرح بحث «ایده دانشگاه» از ابتدای دوره مدیریتی جدید گفت: از آغاز این دوره تلاش کردیم با طرح موضوع «ایده دانشگاه» درباره مسیر آینده دانشگاه به گفت‌وگو بنشینیم. در همین راستا، مطالعات گسترده‌ای انجام شد و با بسیاری از اعضای هیئت علمی دانشگاه گفت‌وگو کردیم. همچنین فرم‌های نظرسنجی در اختیار استادان قرار گرفت تا دیدگاه‌های مختلف درباره ماهیت و کارکرد مطلوب دانشگاه بررسی شود.

وی افزود: حاصل این بررسی‌ها و گفت‌وگوها نشان داد مفهومی با عنوان «دانشگاه در خدمت دولت ـ ملت» بیش از دیگر دیدگاه‌ها مورد توجه و استقبال اعضای هیئت علمی قرار گرفته است. بر اساس این نگاه، دانشگاه نهادی است که باید توان خود را در خدمت حل مسائل واقعی جامعه قرار دهد.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی با بیان اینکه این رویکرد فقط به حوزه پژوهش محدود نمی‌شود، اظهار کرد: ایده دانشگاه حل‌المسائلی همه ابعاد فعالیت دانشگاه را دربرمی‌گیرد و حوزه آموزش یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تحقق آن است. به همین دلیل، امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است درباره کیفیت و کارکرد آموزش دانشگاهی بازاندیشی کنیم.

وی ادامه داد: در این چارچوب، آموزش دانشگاهی دیگر نمی‌تواند فقط بر انتقال مباحث نظری متمرکز باشد؛ هرچند مبانی نظری همچنان جایگاه خود را دارند و بخشی جدایی‌ناپذیر از آموزش عالی هستند اما دانشگاه در معنای جدید خود باید بتواند نیروهایی توانمند، مسئولیت‌پذیر و مسئله‌اندیش تربیت کند؛ نیروهایی که علاوه بر دانش نظری، قدرت تحلیل مسائل واقعی جامعه را داشته باشند و بتوانند در حل آنها نقش‌آفرینی کنند.

دکتر احمدوند تأکید کرد: اگر قرار باشد فقط درس بخوانیم، مدرک بگیریم و در نهایت نتوانیم گرهی از مسائل جامعه باز کنیم، چنین رویکردی با ماهیت دانشگاه‌های نسل چهارم و پنجم همخوانی نخواهد داشت. دانشگاه امروز باید نهادی باشد که میان دانش، جامعه و حل مسائل واقعی پیوند برقرار کند.

وی در ادامه با اشاره به برنامه‌های دانشگاه علامه طباطبائی برای تحقق این رویکرد گفت: بر همین اساس، موضوع «تعالی آموزش» را در دستور کار قرار دادیم و تلاش کردیم از مسیر اصلاح ساختار معاونت آموزشی دانشگاه، زمینه تحقق این ایده را فراهم کنیم. هدف از این اقدام آن است که نظام آموزشی دانشگاه بتواند به‌صورت مؤثرتری در جهت تربیت نیروهای مسئله‌محور و کارآمد حرکت کند.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی همچنین به تحولات پرشتاب نظام آموزش عالی در سطح جهان اشاره کرد و گفت: امروز دانشگاه‌ها با مجموعه‌ای از تغییرات پیچیده و سریع مواجه هستند. از یک سو روندهای جهانی مانند گسترش فناوری‌های نوین و به‌ویژه هوش مصنوعی، فرصت‌ها و در عین حال چالش‌های مهمی را پیش روی آموزش عالی قرار داده‌اند و از سوی دیگر، دانشگاه‌ها در داخل کشور نیز با مسائل و محدودیت‌هایی مواجه‌اند.

وی ادامه داد: مشکلات اقتصادی، محدودیت‌های بودجه‌ای، برخی بحران‌ها و تنش‌های اجتماعی، دو جنگ تحمیلی و شرایطی که در ماه‌های گذشته در جامعه شاهد آن بوده‌ایم، همگی بر محیط دانشگاه و نظام آموزش عالی تأثیرگذار هستند و لازم است در برنامه‌ریزی‌های دانشگاهی مورد توجه قرار گیرند.

دکتر احمدوند در بخش دیگری از سخنان خود به پیامدهای گسترش هوش مصنوعی در فرآیند آموزش و پژوهش پرداخت و گفت: یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در این حوزه، کاهش «زحمت فکری» در فرآیند تولید علم است؛ همان فرآیندی که اساس شکل‌گیری اندیشه دانشگاهی را تشکیل می‌دهد.

وی توضیح داد: در گذشته، اگر فردی می‌خواست مقاله‌ای علمی بنویسد، ماه‌ها روی یک ایده فکر می‌کرد، داده جمع‌آوری می‌کرد، ساختار متن را طراحی می‌کرد و بارها نوشته خود را بازنویسی می‌کرد تا به نتیجه برسد اما امروز ابزارهای هوش مصنوعی بسیاری از این مراحل را -از تولید ایده گرفته تا سامان‌دهی متن و ارائه اطلاعات- در زمانی کوتاه در اختیار افراد قرار می‌دهند.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی افزود: در چنین شرایطی این نگرانی وجود دارد که وابستگی بیش از اندازه به این ابزارها به فرسایش تفکر انتقادی و تضعیف قوه تخیل و خلاقیت انسانی منجر شود. اگر فرد به‌طور مداوم از این ابزارها استفاده کند، ممکن است به تدریج احساس کند حتی برای سخن گفتن، تدریس یا نوشتن نیز بدون آنها توانایی چندانی ندارد. علاوه بر این، خطر گرفتار شدن در کلیشه‌های الگوریتمی و کاهش خلاقیت اصیل انسانی نیز مسئله‌ای جدی است که دانشگاه‌ها باید به آن توجه داشته باشند.

وی با اشاره به یکی دیگر از چالش‌های عصر هوش مصنوعی اظهار کرد: مسئله اعتبارسنجی علمی نیز امروز به یکی از دغدغه‌های مهم دانشگاه‌ها تبدیل شده است. تشخیص اینکه یک متن، پژوهش یا تحلیل تا چه اندازه حاصل اندیشه دانشجو یا پژوهشگر است و چه میزان از آن توسط ابزارهای هوش مصنوعی تولید شده، روزبه‌روز دشوارتر می‌شود. حتی در کلاس‌های دکتری نیز گاهی مشاهده می‌کنیم که دانشجو هم‌زمان با تدریس استاد، پاسخ‌ها و تحلیل‌های ارائه‌شده توسط هوش مصنوعی را دریافت می‌کند. این وضعیت، پرسش‌های جدی درباره شیوه‌های آموزش و یادگیری در دانشگاه‌ها ایجاد می‌کند و ضرورت بازنگری در روش‌های آموزشی را یادآور می‌شود.

دکتر احمدوند در ادامه بر اهمیت جذب هدفمند اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی تأکید کرد و گفت: دانشگاه بیش از هر چیز به استادانی متخصص، خلاق و مسئله‌محور نیاز دارد؛ استادانی که علاوه بر دانش تخصصی، بتوانند مهارت حل مسئله را به دانشجویان منتقل کنند و آنان را برای مواجهه با مسائل واقعی جامعه آماده سازند.

وی تصریح کرد: همین نگاه باید در فرآیند جذب دانشجویان نیز حاکم باشد. دانشگاه باید دانشجویانی را جذب کند که در آینده بتوانند نقش مؤثری در حل مسائل جامعه ایفا کنند و دانش خود را در مسیر بهبود شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی کشور به کار گیرند.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی همچنین با اشاره به جهت‌گیری پژوهش‌ها در دانشگاه گفت: جهت‌گیری مقالات و پژوهش‌های علمی نیز باید ناظر بر حل مسئله باشد. البته این رویکرد به معنای نادیده گرفتن علوم بنیادی یا مباحث نظری نیست، بلکه به این معناست که دستاوردهای علمی در نهایت باید بتوانند به حل بخشی از مسائل انسان و جامعه کمک کنند.

وی در جمع‌بندی سخنان خود اظهار کرد: هدف نهایی ما این است که ضمن صیانت از هویت انسانی، فرهنگی و اجتماعی دانشگاه، بتوانیم آن را به نهادی پیشرو در مواجهه فعال، خلاقانه و مسئولانه با تحولات عصر هوش مصنوعی تبدیل کنیم.

دکتر احمدوند همچنین با خطاب قرار دادن اعضای هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی گفت: اگر بتوانیم فعالانه به سمت طراحی نظام یادگیری هوشمند، مسئله‌محور و اخلاق‌مدار حرکت کنیم، نه‌تنها در رقابت علمی از دیگر دانشگاه‌ها عقب نخواهیم ماند، بلکه با اتکا به ظرفیت بزرگ اعضای هیئت علمی دانشگاه می‌توانیم دانشگاه علامه طباطبائی را به قلب فکری آموزش عالی کشور تبدیل کنیم.

وی در پایان از اعضای هیئت علمی دعوت کرد گفت‌وگو درباره «تعالی آموزش» را جدی‌تر دنبال کنند و افزود: لازم است از امروز با جسارت بیشتری تغییرات مورد نیاز در نظام آموزشی دانشگاه را دنبال کنیم.