معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری:
آموزش عالی باید هوشمند، مهارتمحور و در خدمت جامعه باشد
به گزارش عطنا، دکتر ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در آیین بزرگداشت «مقام استاد» دانشگاه علامه طباطبائی با تأکید بر ضرورت تحول در نظام آموزش عالی کشور گفت: ما ناگزیر هستیم متناسب با اقتضائات زمان تغییر کنیم؛ پویایی، انعطافپذیری و به تعبیر امروز، «هوشمندی» داشته باشیم. البته منظور از هوشمندی صرفاً استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیست، بلکه مفهومی بسیار گستردهتر را در بر میگیرد؛ مفهومی که در نهایت ما را به این نتیجه میرساند که دانشگاه باید در خدمت جامعه باشد. این نگاه، در شعارها و رویکردهای جدید آموزش عالی متبلور شده است.
وی با اشاره به نامگذاری «دهه سرآمدی آموزش» اظهار کرد: بیش از یک دهه است که در این ایام، بهمنظور توجه ویژه به مقوله آموزش، «دهه سرآمدی آموزش» نامگذاری شده و در این بازه زمانی، بهصورت خاص به موضوع آموزش و مفاهیم مرتبط با آن پرداخته میشود. این دهه هر ساله با عنوانها و محورهای مختلفی همراه است که امسال نیز روز نخست آن با عنوان «مسئولیت اجتماعی، هویت ملی و بزرگداشت استادان شهید» نامگذاری شده است.
معاون آموزشی وزیر علوم ادامه داد: از همین فرصت استفاده میکنیم و به روح بلند همه شهیدان عزیز کشورمان، بهویژه شهدایی که در مقاطع مختلف برای آرمانهای والای ملت ایران جان خود را فدا کردند، درود میفرستیم؛ بهخصوص شهدای جنگ اخیر، از دانشآموزان و معلمان گرفته تا دانشجویان، استادان، فرماندهان و مسئولانی که جان خود را تقدیم عزت و امنیت کشور کردند. امیدواریم خداوند متعال به همه ما توفیق دهد که در مسیر آرمانهایی که این عزیزان برای آن ایستادگی کردند، گام برداریم.
وی با اشاره به نامگذاری روز پایانی دهه سرآمدی آموزش با عنوان «تابآوری آموزشی و بازآفرینی آموزش پساجنگ» تصریح کرد: بهنظر میرسد این عنوان ارتباط معناداری با شرایط امروز ما دارد.
دکتر واحدی با بیان اینکه نظام آموزش عالی کشور، با وجود همه نقدهایی که به آن وارد میشود، دستاوردهای ارزشمند و قابل توجهی داشته است، گفت: چه از منظر کمی و چه از منظر کیفی، اگر وضعیت امروز دانشگاههای کشور را با گذشته مقایسه کنیم، جایگاه علمی ایران و موفقیتهایی که دانشگاهها و دانشآموختگان ما رقم زدهاند، قابل توجه است. حتی در جنگ اخیر نیز یکی از مهمترین نقاط قوت کشور ـ که تحسین بسیاری را در سطح جهانی برانگیخت ـ بهرهگیری از فناوریها، دانشها و مدیریتهایی بود که بخش مهمی از آنها از دل همین دانشگاهها بیرون آمده بود و توسط نیروهای متخصص و فرماندهان کشور بهدرستی مورد استفاده قرار گرفت.
وی با تأکید بر اینکه این نقاط قوت به معنای نبود چالش در آموزش عالی نیست، افزود: آموزش عالی کشور امروز با مسائل ودشواریهای جدی مواجه است و اگر بخواهیم با همان نگاهها و روشهای گذشته حرکت کنیم، به طور قطع با مشکلات بیشتری روبهرو خواهیم شد.
معاون آموزشی وزیر علوم یکی از مهمترین چالشهای پیش روی آموزش عالی را محدودیت منابع و افزایش سطح مطالبهگری عنوان کرد و گفت: همه ما میدانیم که سهم آموزش عالی از بودجه عمومی دولت، سهم چندان بالایی نیست و همان میزان نیز صرف هزینههای جاری دانشگاهها میشود. بنابراین، در عمل فضای چندانی برای تحول و توسعه باقی نمیماند.
وی در ادامه به تغییرات بازار کار و تحولات اجتماعی اشاره کرد و افزود: در گذشته، داشتن مدرک دانشگاهی میتوانست تضمینی برای اشتغال باشد اما امروز دیگر چنین نیست. آنچه امروز اهمیت بیشتری پیدا کرده، مهارت، صلاحیت حرفهای و توان حل مسئله است.
دکتر واحدی با اشاره به آمارهای جهانی اظهار کرد: در سال ۲۰۲۰ هنوز مدرک دانشگاهی برای بسیاری از کارفرمایان اهمیت بالاتری داشت، اما تا سال ۲۰۲۶ وزن مهارتها و شایستگیهای حرفهای به شکل چشمگیری افزایش پیدا کرده است. این یعنی دانشگاهها دیگر نمیتوانند صرفاً بر آموزش نظری تکیه کنند. همین مهارتها نیز به طور دائم در حال تغییر هستند و پیشبینی میشود بخش قابل توجهی از مهارتهای مورد نیاز آینده، در سالهای پیش رو دگرگون شوند. در چنین شرایطی، دانشگاه باید بتواند خود را بهصورت مستمر بهروزرسانی کند.
وی با اشاره به شاخصهای ارزیابی دانشگاههای معتبر دنیا گفت: یکی از شاخصهای مهم ارزیابی دانشگاههای معتبر جهان، میزان اشتغال دانشآموختگان آنها در سالهای نخست پس از فراغت از تحصیل است اما امروز در کشور ما بخش قابل توجهی از بیکاران را فارغالتحصیلان دانشگاهی تشکیل میدهند و این مسئله نشان میدهد که میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی جامعه و بازار کار، شکافی جدی وجود دارد.
معاون آموزشی وزیر علوم در ادامه به روندهای جدید جهانی در حوزه آموزش عالی اشاره کرد و افزود: هوش مصنوعی، آموزش شخصیسازیشده، یادگیری مبتنی بر مهارت، آموزش دادهمحور و حرکت از «آموزش» به سمت «یادگیری» از جمله مهمترین روندهایی هستند که امروز در دانشگاههای دنیا مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی با بیان اینکه جهان، نسلهای مختلف دانشگاه را تجربه کرده است، گفت: دانشگاه نسل اول، آموزشی بود، نسل دوم، پژوهشمحور شد، نسل سوم به سمت کارآفرینی حرکت کرد و نسل چهارم در خدمت جامعه تعریف شد.اما نکته مهم این است که در تمام این نسلها، آموزش همچنان رکن اصلی دانشگاه باقی مانده است.
دکتر واحدی تأکید کرد: آموزش مطلوب امروز باید آموزشی هوشمند، دادهمحور، مهارتمحور، اشتغالپذیر، مأموریتگرا، پاسخگو، باکیفیت و اعتبارپذیر باشد. این همان چشماندازی است که ما باید به سمت آن حرکت کنیم.
وی توسعه آموزش هوشمند، بازنگری برنامههای درسی متناسب با نیازهای جامعه، تقویت مهارتهای شغلی و توجه جدی به مهارتهای نرم را از جمله اقدامات ضروری در مسیر تحول آموزشی دانست و افزود: واقعیت این است که در بحث مهارتآموزی، توجه ما بیشتر به مهارتهای سخت معطوف بوده، در حالی که مهارتهای نرم ـ مانند تفکر انتقادی، حل مسئله، کار تیمی، قدرت تعامل و مدیریت ـ اهمیت بسیار بیشتری پیدا کردهاند؛ بهویژه در عصر هوش مصنوعی که بسیاری از تواناییهای فنی قابل جایگزینی هستند اما ویژگیهای انسانی همچنان جایگاه خود را حفظ میکنند.
معاون آموزشی وزیر علوم در بخش دیگری از سخنان خود، استقرار «مراکز توسعه و تعالی آموزش» در دانشگاهها را یکی از برنامههای مهم تحولی وزارت علوم عنوان کرد و گفت: خوشبختانه در دانشگاه علامه طباطبائی به این موضوع توجه شده و ساختار معاونت آموزشی نیز در همین راستا بازطراحی شده است. این مسئله نشان میدهد که دانشگاه علامه طباطبائی در این حوزه، رویکردی پیشرو و آیندهنگر دارد.
وی افزود: اگر روند جهانی توسعه آموزش را مرور کنیم، میبینیم که دانشگاهها در دهههای مختلف مسیرهای متفاوتی را طی کردهاند؛ از تمرکز بر پژوهش و تخصصگرایی در دهههای نخست، تا توجه به کیفیت تدریس، توانمندسازی اعضای هیئت علمی، حرکت از استادمحوری به یادگیرندهمحوری و در نهایت، شبکهسازی و توسعه نوآوریهای آموزشی. امروز نیز اگر بخواهیم به آن چشمانداز مطلوب آموزشی برسیم، ناگزیر هستیم از ظرفیت مراکز توسعه و تعالی آموزش استفاده کنیم؛ مراکزی که باید بر هوشمندسازی فرایندهای آموزشی، ارتقای کیفیت تدریس، یادگیری کاربردی، مسئولیتپذیری آموزشی، نوآوری و آیندهنگری متمرکز باشند.
دکتر واحدی تأکید کرد: این مراکز فقط برای اصلاح شیوه تدریس ایجاد نمیشوند، بلکه باید درباره برنامههای درسی، توانمندسازی استادان، کیفیت یادگیری دانشجویان و حتی آینده آموزش عالی نقشآفرینی کنند.
وی در پایان با تبریک ایام بزرگداشت مقام استاد، از تلاشهای استادان دانشگاه در روزهای دشوار، از جمله در شرایط جنگ و بحرانهای اجتماعی، قدردانی کرد و گفت: امیدواریم در فرصتی که برای خدمت در نظام آموزش عالی کشور در اختیار ما قرار گرفته، بتوانیم از ظرفیتهای موجود به بهترین شکل استفاده کنیم و این مسیر تحول را با همراهی استادان ـ که مهمترین رکن آموزش عالی هستند ـ پیش ببریم؛ چراکه هیچ تحول پایداری بدون مشارکت، همراهی و باور اعضای هیئت علمی امکانپذیر نخواهد بود.
نظر شما :