بازخوانی میراث تفسیری مغفول آندلس با تأکید بر جلوه‌های اندیشه علوی

به گزارش عطنا به نقل از ایکنا، در نشست معرفی آثار برتر قرآنی و حدیثی در بخش بین‌الملل سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم، روح‌الله محمدعلی‌نژاد، استاد دانشگاه علامه طباطبائی و مؤلف کتاب «از اندلس تا حماه»، به تبیین ابعاد کمتر شناخته‌شده میراث تفسیری آندلس پرداخت.

وی در ابتدای سخنان خود با آرزوی قبولی طاعات و عبادات حاضران ـ چه به صورت حضوری و چه برخط ـ ابراز امیدواری کرد که معرفی این اثر، هم مرضی رضای الهی باشد و هم خدمتی در مسیر اعتلای پژوهش‌های قرآنی.

محمدعلی‌نژاد با اشاره به هفتصد سال حضور تمدن اسلامی در آندلس، این منطقه را یکی از کانون‌های مهم تولید اندیشه در تاریخ اسلام دانست و تأکید کرد: در این گستره جغرافیایی، اندیشمندان بزرگی ظهور کردند که بخشی از میراث قرآنی آنان همچنان برای پژوهشگران ایرانی ناشناخته مانده است. به گفته وی، انگیزه اصلی تألیف این کتاب، آشنایی هرچه بیشتر جامعه علمی ایران با آرا و اندیشه‌های قرآن‌پژوهان مسلمان در سرزمین‌های دوردست جهان اسلام بوده است.

این استاد دانشگاه در ادامه به معرفی شخصیت علمی ابوالحسن حرّالی مراکشی پرداخت و او را از مفسران گمنام اما اثرگذار آندلس خواند که ضمن پایه‌گذاری یک مکتب تفسیری در اسپانیا، رحله‌های علمی متعددی به شرق اسلامی، از جمله مکه و مدینه داشته و شاگردانی نیز پرورش داده است. به گفته وی، بخشی از نکات تفسیری این مفسر در منابع مختلف باقی مانده و احیا شده که می‌تواند برای دانشجویان و اساتید حوزه مطالعات قرآنی بسیار الهام‌بخش باشد.

محمدعلی‌نژاد یکی از نکات قابل توجه در اندیشه حرّالی آندلسی را جلوه‌های ارادت به اهل‌بیت(ع) در بستر اهل‌سنت مالکی مذهب دانست و افزود: با وجود آنکه در آن هفتصد سال، جریان غالب در آندلس اهل‌سنت بود، اما در آثار حرّالی نشانه‌هایی روشن از محبت و توجه به ساحت امیرالمؤمنین(ع) دیده می‌شود. وی به نام‌گذاری تفسیر حرّالی با عنوان «مفتاح الباب المقفل» اشاره کرد و گفت: این عنوان برگرفته از حدیث «أنا مدینة العلم و علی بابها» است و حرّالی در مقدمه تفسیر خود تصریح می‌کند که فهم قرآن، در نسبت با علم حضرت علی(ع) معنا می‌یابد؛ موضوعی که ریشه‌های آن را می‌توان در آرای تفسیری وی نیز پیگیری کرد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با گرامی‌داشت یاد استاد فقیدش، مرحوم استاد انی شتکی، نقش حمایت‌های علمی و معنوی ایشان را در تدوین این اثر بسیار مؤثر دانست و ثواب این کار علمی را به روح آن استاد تقدیم کرد.

مؤلف «از اندلس تا حماه» در پایان ابراز امیدواری کرد این اثر توانسته باشد در حد وسع خود، هم آن دوره تاریخی مهم در جهان اسلام را معرفی کند، هم شخصیت علمی حرّالی را به جامعه پژوهشی بشناساند و هم زمینه‌ای برای گسترش مطالعات تطبیقی در حوزه تفسیر قرآن فراهم آورد. وی تأکید کرد بازخوانی میراث تفسیری آندلس می‌تواند افق‌های تازه‌ای در پژوهش‌های قرآنی بگشاید و تعاملات فکری کمتر بازگو شده در تاریخ تفسیر را روشن‌تر سازد.